سفر نخست‌وزیر عراق به ترکیه؛ بغداد به دنبال مسیرهای صادرات نفت خارج از تنگه هرمز

علی الزیدی، نخست‌وزیر عراق، روز سه‌شنبه ۶ مرداد ۱۴۰۵ (۲۸ ژوئیه ۲۰۲۶) در رأس هیئتی بلندپایه شامل چند وزیر و مقام ارشد وارد ترکیه شد؛ نخستین سفر او به این کشور از زمان آغاز به کار دولتش در اردیبهشت. به گفته حیدر العبودی، سخنگوی دولت عراق، محور گفت‌وگوها «همکاری راهبردی» و نیز موضوع‌های امنیتی، آب و اقتصاد است.

پرونده انرژی سنگین‌ترین بخش این سفر است. توافق‌نامه خط لوله نفت عراق و ترکیه، که انتقال نفت از کرکوک به بندر جیحان در مدیترانه را تنظیم می‌کرد، روز دوشنبه ۵ مرداد منقضی شد. یک منبع وزارت نفت عراق به الجزیره گفت هیئتی فنی اواخر هفته گذشته برای نهایی‌کردن تمدید یک‌ساله توافق پیشین تا زمان انعقاد قرارداد تازه وارد آنکارا شده است. بخشی دیگر از برنامه الزیدی، یافتن قراردادهای تازه انرژی و مسیرهای جایگزین برای صادرات نفت خام عراق از راه ترکیه و سوریه به دریای مدیترانه است. عراق در سفر الزیدی به آمریکا در اوایل همین ماه قراردادهای انرژی با ارزش برآوردی ۲۰۰ میلیارد دلار با شرکت‌های آمریکایی امضا کرده بود.

باسم خضیر، وزیر نفت عراق، انگیزه این شتاب را صریح بیان کرده است: «نیاز فوری به یافتن مجاری صادراتی تازه دور از تنگه هرمز وجود دارد؛ تنگه‌ای که دیگر نیازهای عراق را برآورده نمی‌کند.» یکی دیگر از طرح‌های روی میز، «مسیر توسعه» است؛ شبکه ریلی و بزرگراهی ۱٬۲۰۰ کیلومتری از بندر الفاو در جنوب عراق تا مثلث مرزی عراق، ترکیه و سوریه که از ۱۰ استان عراق می‌گذرد. عبدالجبار احمد، استاد علوم سیاسی، به الجزیره گفت ادامه حملات گروه‌های مسلح این طرح را «عملاً از مسیر خارج کرده» و افزود دالان ترانزیتی رقیب که ترکیه را از راه سوریه به اردن و عربستان متصل می‌کند، «بخش عمده جذابیت اقتصادی و سرمایه‌گذاری طرح مسیر توسعه عراق را از آن گرفته است». عراق نخستین مقصد صادرات غیرنفتی ایران است و مسیرهای انرژی و ترانزیت آن مستقیماً بر تجارت مرزی و جایگاه تنگه هرمز در معادلات منطقه اثر می‌گذارد.