همتی از عرضهٔ ۵۰۰ میلیون دلار ارز توافقی در حاشیهٔ بازار خبر داد؛ فاصلهٔ ۲۱ درصدی آن با دلار آزاد پابرجاست (پنجشنبه ۵ شهریور ۱۴۰۵)

لید

عبدالناصر همتی، رئیس‌کل بانک مرکزی، امروز پنج‌شنبه ۵ شهریور ۱۴۰۵ اعلام کرد بانک مرکزی ارز را با «نرخ توافقی» در حاشیهٔ بازار عرضه می‌کند و اجازه نمی‌دهد شکاف میان نرخ‌ها به شکل‌گیری آنچه او «مشاغل کاذب ارزی» خواند دامن بزند. به گفتهٔ او، این اقدام را نباید «ارزپاشی» دانست؛ تاکنون ۵۰۰ میلیون دلار از این محل عرضه شده و به اندازهٔ کافی ارز برای ادامهٔ این سیاست وجود دارد: اگر بیش از ۵۰۰ میلیون دلار نیاز باشد، آن هم تأمین خواهد شد. این اظهارات هم‌زمان با روزی مطرح شد که، بر پایهٔ دادهٔ زندهٔ تابلوی سهمینو، نرخ دلار توافقیِ حواله مرکز مبادلهٔ ارز و طلای ایران به ۱۵۸,۰۳۹ تومان (فروش) رسیده بود، در حالی که دلار آزاد بازار تهران حدود ۲۰۰,۶۰۰ تومان معامله می‌شد؛ فاصله‌ای نزدیک به ۴۲,۵۰۰ تومان، معادل حدود ۲۱ درصد.

پیش‌زمینه

هفتهٔ جاری برای بازار ارز ایران پرنوسان بوده است: دلار آزاد یکشنبه ۱ شهریور برای نخستین‌بار از مرز ۲۰۰ هزار تومان گذشت، دوشنبه و سه‌شنبه تا سقف ۲۰۴,۸۲۰ تومان بالا رفت و سپس عصر سه‌شنبه ۳ شهریور به کانال ۲۰۰ هزار تومان بازگشت. به گزارش دنیای اقتصاد، بانک مرکزی از سه‌شنبه با عرضهٔ اسکناس دلار وارد بازار شده و نرخ آزاد را از کانال بالای ۲۰۰ هزار تومان عقب رانده است؛ اظهارات امروز همتی در همین چارچوب مداخلهٔ فعال بانک مرکزی در بازارهای موازی قرار می‌گیرد.

همتی در روزهای اخیر بارها بر تداوم تأمین ارز تأکید کرده است: یکشنبه ۱ شهریور به خبرگزاری فارس گفته بود بانک مرکزی «صبح تا شب» در حال تأمین ارز است و از مردم خواسته بود به «جوسازی‌ها» توجه نکنند؛ دوشنبه ۲ شهریور نیز به خبرگزاری مهر گفته بود از ابتدای امسال به‌طور میانگین روزانه ۱۷۵ میلیون دلار ارز تأمین شده (در برابر حدود ۲۰۵ میلیون دلار در مدت مشابه سال قبل) و تا پایان سال ۲۰ میلیارد دلار نیز به صنعت اختصاص می‌یابد؛ او افزایش اخیر فاصلهٔ نرخ ارز را «موقتی» توصیف کرده بود.

عدد‌های امروز

محرک‌ها

پیام اصلی امروز همتی را باید در کنار همین جدول خواند، نه جدا از آن. وقتی فاصلهٔ نرخ توافقی با نرخ آزاد به حدود ۲۱ درصد می‌رسد، خودِ این شکاف می‌تواند به‌جای رفع کمبود، یک فرصت آربیتراژ بسازد: کسی که به نرخ ۱۵۸ هزار تومانی به ارز توافقی دسترسی پیدا کند و آن را در بازار آزاد ۲۰۰ هزار تومانی بفروشد، بدون هیچ کالا یا خدمتی سودی نزدیک به ۲۱ درصد به دست آورده است. اشاره همتی به «مشاغل کاذب ارزی» دقیقاً ناظر به همین نقطه است: هرچه این فاصله بازتر بماند، انگیزهٔ ورود افراد به دادوستد صرف همین اختلاف نرخ، جدا از نیاز واقعی به ارز، بیشتر می‌شود. عرضهٔ ۵۰۰ میلیون دلاری که همتی از آن خبر داد، در این خوانش، تلاشی برای محدودکردن همین انگیزه است، نه لزوماً برای پایین‌آوردن مستقیم نرخ آزاد؛ به همین دلیل او بر این تأکید کرد که این اقدام «ارزپاشی» نیست.

چشم‌انداز

این بخش برداشت تحلیلی سهمینو از دادهٔ بالاست، نه نقل‌قول مستقیم از بانک مرکزی. اثر واقعی این سیاست به یک متغیر نامرئی در آمار وابسته است: باور بازار به تداوم آن. اگر فعالان بازار بپذیرند که بانک مرکزی توان و اراده لازم برای عرضهٔ پیوستهٔ ارز توافقی را دارد، بخشی از تقاضای هیجانی، که از ترس گران‌ترشدن دلار شکل می‌گیرد، می‌تواند کاهش یابد؛ اما اگر این عرضه موقتی یا محدود تلقی شود، اثر آن نیز کوتاه‌مدت خواهد ماند. به بیان دیگر، عدد ۵۰۰ میلیون دلار به‌تنهایی داستان کامل نیست؛ داستان کامل این است که آیا این رقم در هفته‌های آینده تکرار و تثبیت می‌شود یا نه.

جمع‌بندی

خبر امروز فقط دربارهٔ رقم ۵۰۰ میلیون دلار نیست؛ دربارهٔ تلاش بانک مرکزی برای مدیریت شکاف ۲۱ درصدی میان دو نرخ رسمی و آزاد ارز است، شکافی که خودش می‌تواند محرک تقاضای سفته‌بازانه باشد. تا وقتی این فاصله به همین اندازه باز بماند، عرضهٔ نقطه‌ای ارز توافقی می‌تواند نوسان کوتاه‌مدت را کند کند، اما جایگزین همگرایی تدریجی دو نرخ نخواهد شد.

چه چیزی را رصد کنیم

• ادامه یا توقف عرضهٔ اسکناس دلار بانک مرکزی در روزهای آینده و اثر آن بر کانال ۲۰۰ هزار تومانی نرخ آزاد.
• روند فاصلهٔ نرخ آزاد تا نرخ توافقی؛ باریک‌شدن یا بازترشدن این شکاف نسبت به حدود ۲۱ درصد امروز.
• هرگونه رقم به‌روزشدهٔ بانک مرکزی دربارهٔ حجم کل ارز عرضه‌شده با نرخ توافقی در حاشیهٔ بازار.

برای پیگیری لحظه‌ای نرخ‌ها، به صفحهٔ دلار آزاد در سهمینو سر بزنید. برای مرور کامل نوسانات این هفته، گزارش بازگشت دلار به کانال ۲۰۰ هزار تومان و برای زمینهٔ کامل بازارها امروز، نبض بازار امروز را ببینید. جزئیات بیشتر دربارهٔ برنامهٔ بانک مرکزی برای تأمین ارز صنعت را می‌توانید در گزارش اختصاص ۲۰ میلیارد دلار به صنعت تا پایان سال بخوانید.