۸۶۱ هزار و ۲۸۵ متقاضی برای ۵۳ هزار و ۹۰۰ خودرو؛ شانس برد در طرح عادی قرعه‌کشی ایران‌خودرو ۲٫۲۲ درصد شد (دوشنبه ۱۲ مرداد ۱۴۰۵)

قرعه‌کشی چهاردهمین دورهٔ فروش محصولات ایران‌خودرو روز شنبه ۱۰ مرداد ۱۴۰۵ برگزار شد و آمار رسمی آن یک عدد کم‌سابقه داشت: ۸۶۱ هزار و ۲۸۵ نفر برای ۵۳ هزار و ۹۰۰ دستگاه خودرو ثبت‌نام کرده بودند. در طرح عادی، پرتقاضاترین بخش این دوره، ۷۲۹ هزار و ۱۰۱ نفر برای ۱۶ هزار و ۱۷۰ دستگاه رقابت کردند؛ یعنی شانس برد ۲٫۲۲ درصد، تقریباً یک نفر از هر ۴۵ نفر. در طرح جوانی جمعیت ۱۲۲ هزار و ۵۷۰ نفر برای ۲۶ هزار و ۹۵۰ دستگاه ثبت‌نام کردند و شانس برد به حدود ۲۲ درصد رسید.

اما خبر واقعی این دوره در سمت دیگر معادله نشسته است. جایزه‌ای که این ۸۶۱ هزار نفر برایش صف بستند، دیگر آن جایزهٔ سال‌های گذشته نیست. بر پایهٔ جدول قیمت اقتصاد آنلاین در دوشنبه ۱۲ مرداد ۱۴۰۵، فاصلهٔ قیمت بازار و قیمت کارخانهٔ سورن پلاس XU7P حدود ۵۱ میلیون تومان بود، معادل ۳٫۳ درصد؛ و در وانت آریسان این فاصله به حدود ۳۲ میلیون تومان و ۲ درصد رسید. برندهٔ قرعه‌کشی روی این دو محصول، عملاً چیزی نزدیک به قیمت بازار می‌پردازد.

پیش‌زمینه

سازوکار این بازار را پیش‌تر در درس چرا خودرو در ایران شبه‌دارایی شد؟ گام به گام توضیح داده‌ایم: وقتی قیمت کارخانه دستوری و پایین‌تر از قیمت بازار تعیین می‌شود، هر دستگاه خودرو در لحظهٔ تحویل یک سود کاغذی همراه دارد و قرعه‌کشی تبدیل می‌شود به سازوکار توزیع همان سود. هرچه فاصلهٔ دو قیمت بزرگ‌تر، انگیزهٔ ثبت‌نام بیشتر.

همین رابطه توضیح می‌دهد که چرا امسال صف کوتاه شده است. اواخر خرداد ۱۴۰۵ و پس از ماه‌ها کشمکش میان خودروسازان و سیاست‌گذار، مجوز افزایش قیمت صادر شد و ایران‌خودرو به‌طور میانگین حدود ۴۵ درصد قیمت محصولاتش را بالا برد؛ سایپا و پارس‌خودرو هم در تیر قیمت‌های تازه را اعلام کردند. قیمت کارخانه که بالا می‌رود و قیمت بازار که در رکود درجا می‌زند، فاصله را از دو طرف می‌بندد.

مقایسه با گزارش خودمان این جمع‌شدن را دقیق نشان می‌دهد. در سود کدام محصول در جدیدترین فروش فوری ایران‌خودرو بیشتر است؟ در دوشنبه ۲۹ تیر ۱۴۰۵، حاشیهٔ سود خریدار روی چهار محصول عرضه‌شده ۴٫۵ تا ۱۲٫۸ درصد و سود مطلق ۷۲ تا ۲۴۲ میلیون تومان بود. دو هفته بعد، در میان محصولات پرفروش ایران‌خودرو این حاشیه به محدودهٔ ۲ تا ۸٫۳ درصد رسیده است.

روزنامهٔ همشهری در گزارش دوشنبه ۱۲ مرداد ۱۴۰۵ عقب‌تر هم رفته است: به نوشتهٔ این روزنامه، در دورهٔ سیزدهم (ابتدای تیر ۱۴۰۵) بیش از یک میلیون و ۷۰۰ هزار نفر ثبت‌نام کرده بودند، در دورهٔ دوازدهم (بهمن ۱۴۰۴) حدود ۶٫۸ میلیون نفر و در دورهٔ یازدهم (دی ۱۴۰۴) حدود ۱۰ میلیون نفر؛ ارقامی که افت تقاضا را در یک ماه نزدیک به ۴۹٫۴ درصد و نسبت به اوج زمستان گذشته بیش از ۹۱ درصد نشان می‌دهد. سعید مؤتمنی، رئیس سابق اتحادیهٔ نمایشگاه‌داران خودرو تهران، هم در گفت‌وگو با روزنامهٔ ایران در همان روز گفت استقبال در برخی طرح‌ها تا حدود ۵۰ درصد کاهش یافته است.

عددهای امروز

جدول زیر، بر پایهٔ جدول قیمت اقتصاد آنلاین در دوشنبه ۱۲ مرداد ۱۴۰۵، قیمت بازار و قیمت کارخانهٔ چند محصول پرفروش ایران‌خودرو را کنار هم می‌گذارد. ستون آخر همان چیزی است که برندهٔ قرعه‌کشی به دست می‌آورد.

سنجش مستقل دیگری هم همین تصویر را تأیید می‌کند: مؤتمنی در همان روز دنا را با قیمت کارخانهٔ حدود ۲ میلیارد و ۵۵۰ میلیون تومان و قیمت بازار حدود ۲ میلیارد و ۸۰۰ میلیون تومان توصیف کرد، یعنی فاصله‌ای در همان محدودهٔ حدود ۲۵۰ میلیون تومان. عددها دقیقاً یکی نیستند، چون مرجع‌ها تیپ خودرو و لحظهٔ قیمت‌گیری را متفاوت می‌گیرند، اما جهت هر دو یکسان است.

نکتهٔ مهم جدول این است که رانت از بین نرفته، بلکه فشرده و نامتوازن شده است. روی محصولات پایهٔ بازار، یعنی همان‌هایی که بیشترین حجم عرضه را دارند، فاصله به ۲ تا ۴ درصد رسیده؛ اما روی پژو ۲۰۷ اتوماتیک پانوراما هنوز نزدیک ۵۰۰ میلیون تومان و ۲۲٫۷ درصد است. همین چند مدل خاص توضیح می‌دهند که چرا با وجود سقوط تقاضا هنوز ۸۶۱ هزار نفر ثبت‌نام می‌کنند: رقابت واقعی بر سر تعداد کمی محصول است، نه بر سر کل سبد. قیمت روزانهٔ این خودروها را می‌توانید در صفحهٔ پژو ۲۰۷ دنبال کنید.

سمت تقاضا هم در همین روز سرد بود. دوشنبه ۱۲ مرداد ۱۴۰۵ بیشتر مدل‌های پرفروش ارزان‌تر شدند: پژو ۲۰۷ اتوماتیک پانوراما ۳۲ میلیون تومان، تارا اتوماتیک V4 و تارا دستی V1 هرکدام ۲۴ میلیون تومان و سورن پلاس XU7P ۱۳ میلیون تومان پایین آمدند.

محرک‌ها

اصلاح قیمت کارخانه، مهم‌ترین عامل. جهش حدوداً ۴۵ درصدی قیمت مصوب ایران‌خودرو در اواخر خرداد ۱۴۰۵ کف معادله را بالا آورد. وقتی قیمت کارخانه به قیمت بازار نزدیک می‌شود، خودرو از یک دارایی با سود تضمین‌شدهٔ کاغذی به یک کالای مصرفی معمولی برمی‌گردد و انگیزهٔ سوداگرانه از بین می‌رود.

سقف قدرت خرید. مؤتمنی می‌گوید ارزان‌ترین خودروهای بازار مانند کوییک حالا حدود یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان قیمت دارند و اگر پیش‌تر ۱۰ درصد از مراجعه‌کنندگان به خرید می‌رسیدند، امروز شاید تنها ۲ تا ۳ درصد خریدارند. تقاضایی که از بازار حذف شده، بیش از آنکه منصرف شده باشد، از سطح قیمت جا مانده است.

هزینهٔ خواب سرمایه و بدقولی تحویل. ثبت‌نام یعنی پول امروز و خودروی چند ماه بعد. وقتی حاشیهٔ سود به ۳ درصد می‌رسد، چند ماه خواب سرمایه در اقتصادی با تورم بالا عملاً بازده منفی است. مؤتمنی به تأخیرهای پنج تا دوازده‌ماههٔ برخی شرکت‌ها در تحویل و به نقدشوندگی پایین خودرو در مقایسه با دلار و سکه هم اشاره می‌کند.

تولید پایین‌تر، عرضهٔ محدودتر. بر پایهٔ اطلاعات سامانهٔ کدال، سه خودروساز بزرگ در چهار ماه نخست ۱۴۰۵ در مجموع ۱۸۹ هزار دستگاه خودروی سواری تولید کردند، در برابر ۲۵۱ هزار و ۵۷۰ دستگاه در مدت مشابه سال قبل؛ افت ۲۵ درصدی. تولید تیر نسبت به خرداد ۱۷ درصد کم شد و ایران‌خودرو در تیر ۴۰ هزار دستگاه تولید کرد، ۱۱ درصد کمتر از خرداد. اصلاح قیمت، دست‌کم تا اینجا، تیراژ را برنگردانده است.

چشم‌انداز

این بخش تحلیل است و نه گزارش عدد. داده‌های مرکز آمار ایران برای تیر ۱۴۰۵ نشان می‌دهد تورم ماهانهٔ «خرید وسایل نقلیه» از ۲۷٫۹ درصد در اردیبهشت به ۱٫۶ درصد در خرداد و سپس منفی ۰٫۷ درصد در تیر رسیده است، در حالی که در همان ماه تورم ماهانهٔ «استفاده از وسایل حمل‌ونقل شخصی» ۶٫۱ درصد بوده است. این یعنی فشار قیمتی از خرید خودرو به نگهداری خودرو منتقل شده. با این حال تورم نقطه‌به‌نقطهٔ خرید وسایل نقلیه در تیر همچنان ۱۱۷٫۸ درصد است؛ پس ماجرا ارزان شدن خودرو نیست، کند شدن سرعت گران شدن آن است. تا وقتی قیمت کارخانه به بازار نزدیک بماند، منطق «ثبت‌نام برای سود» ضعیف می‌ماند و منطق «ثبت‌نام برای مصرف» جای آن را می‌گیرد؛ مگر آنکه جهش تازهٔ نرخ ارز دوباره قیمت بازار را از قیمت مصوب جدا کند.

جمع‌بندی

در یک جمله: قرعه‌کشی خودرو هنوز برگزار می‌شود، اما دیگر بلیت بخت‌آزمایی نیست. عددی که باید به خاطر سپرد ۲٫۲۲ درصد است: شانس برد در طرح عادی، یک نفر از هر ۴۵ نفر، در حالی که جایزه روی محصولات پایه به تنها ۲ تا ۴ درصد قیمت آب رفته است. رانت نمرده، اما به چند مدل خاص عقب نشسته و برای بقیهٔ سبد، ثبت‌نام دیگر یک سرمایه‌گذاری نیست، یک خرید است.

چه چیزی را رصد کنیم

• فروش قیمت قطعی و بدون قرعه‌کشی بهمن موتور که ثبت‌نام آن از امروز دوشنبه ۱۲ مرداد ۱۴۰۵ آغاز می‌شود و در تقویم سهمینو ثبت شده است؛ آزمون عملی مدلی که قرعه‌کشی را کنار می‌گذارد.
• تعداد ثبت‌نام‌کنندگان پانزدهمین دورهٔ فروش ایران‌خودرو، به‌عنوان دماسنج ادامه یا توقف روند افت تقاضا.
• فاصلهٔ قیمت بازار و کارخانه روی مدل‌های پرفاصله مانند پژو ۲۰۷ اتوماتیک پانوراما، که تمرکز رانت را نشان می‌دهد.
• نرخ ارز، که تنها متغیری است که می‌تواند به‌سرعت قیمت بازار را دوباره از قیمت مصوب جدا کند.
• آمار ماهانهٔ تولید خودروسازان در کدال و اینکه اصلاح قیمت بالاخره تیراژ را برمی‌گرداند یا نه.