ایران‌خودرو پانزدهمین مرحله فروش اولویت‌بندی را با ۲۵ هزار و ۲۰۰ دستگاه آغاز کرد؛ فاصله قیمت کارخانه و بازار دنا پلاس اتوماتیک دست‌کم ۶۳۸ میلیون تومان است (چهارشنبه ۱۸ شهریور ۱۴۰۵)

گروه صنعتی ایران‌خودرو از ساعت ۱۲ ظهر چهارشنبه ۱۸ شهریور ۱۴۰۵ (۹ سپتامبر ۲۰۲۶) پانزدهمین مرحله ثبت درخواست خرید خودرو به روش اولویت‌بندی را آغاز کرد و بر پایه اعلام رسمی این شرکت، در مجموع ۲۵ هزار و ۲۰۰ دستگاه برای عرضه در این مرحله در نظر گرفته شده است. در همان روز، قیمت دنا پلاس توربوشارژ اتوماتیک مدل ۱۴۰۵ در بازار آزاد بر پایه داده‌های ثبت‌شده سهمینو ۳ میلیارد و ۲۵۰ میلیون تومان بود، در حالی که قیمت کارخانه‌ای همین خودرو در فهرست این مرحله ۲ میلیارد و ۶۱۱ میلیون و ۷۷۴ هزار و ۹۰۰ تومان است. فاصله این دو عدد دست‌کم ۶۳۸ میلیون و ۲۲۵ هزار و ۱۰۰ تومان می‌شود، یعنی حدود ۲۴٫۴ درصد بالاتر از نرخ کارخانه.

پیش‌زمینه

این پانزدهمین دوره از سازوکاری است که در آن متقاضی به جای قرعه‌کشی، در فهرست اولویت‌بندی قرار می‌گیرد. تازگی این مرحله در شرط ورود است: بر پایه اعلام ایران‌خودرو، در این دوره نیازی به مسدودسازی حساب بانکی متقاضیان یا واریز وجه در زمان ثبت درخواست وجود ندارد و متقاضیان عادی، مشمولان طرح حمایت از خانواده و جوانی جمعیت و متقاضیان طرح جایگزینی خودروهای فرسوده می‌توانند در قالب فروش فوری ۳۰ روزه اقدام کنند.

سه هفته گذشته برای بازار خودرو پرخبر بوده است. یکم شهریور ۱۴۰۵ سایپا ثبت‌نام بدون قرعه‌کشی کوییک، آریا و پارس نوا را آغاز کرد، و پیش از آن، ۲۸ مرداد ۱۴۰۵، هیئت عمومی دیوان عدالت اداری مصوبه شماره ۴۷۳ شورای رقابت درباره پیش‌پرداخت خریداران را باطل کرد؛ موضوعی که سهمینو در گزارش دیوان عدالت اداری مصوبه ۴۷۳ شورای رقابت درباره پیش‌پرداخت خودرو را باطل کرد بررسی کرده بود. نکته مشترک این رویدادها یک چیز است: هزینه ورود به صف خرید کم شده، بی‌آنکه شمار خودروهای عرضه‌شده به اندازه تقاضا افزایش یابد.

عددها

خودروهای این مرحله بر پایه اعلام ایران‌خودرو عبارت‌اند از تارا دستی V۱P، سورن پلاس XU۷P، پژو ۲۰۷ دستی سقف فلزی، دنا پلاس توربوشارژ اتوماتیک، دنا پلاس دستی و رانا پلاس. قیمت بازار آزاد این خودروها (مدل ۱۴۰۵) بر پایه داده‌های ثبت‌شده سهمینو در روز چهارشنبه ۱۸ شهریور ۱۴۰۵ چنین است:

• دنا پلاس توربوشارژ اتوماتیک آپشنال: ۳ میلیارد و ۲۵۰ میلیون تومان
• دنا پلاس ۶ دنده: ۲ میلیارد و ۴۷۰ میلیون تومان
• تارا دنده‌ای V۱ پلاس: ۲ میلیارد و ۳۴۰ میلیون تومان
• پژو ۲۰۷ دنده‌ای TU۵P: ۲ میلیارد و ۲۰۰ میلیون تومان
• رانا پلاس TU۵P: ۱ میلیارد و ۹۴۰ میلیون تومان
• سورن پلاس XU۷P: ۱ میلیارد و ۸۴۰ میلیون تومان

عدد اصلی این گزارش یک تفریق ساده با دو سر تاریخ‌دار است. سر نخست، قیمت کارخانه‌ای دنا پلاس توربوشارژ اتوماتیک در فهرست همین مرحله: ۲ میلیارد و ۶۱۱ میلیون و ۷۷۴ هزار و ۹۰۰ تومان، به گزارش ایران جیب در روز ۱۸ شهریور ۱۴۰۵. سر دوم، قیمت بازار آزاد همان خودرو در داده‌های سهمینو در همان روز: ۳ میلیارد و ۲۵۰ میلیون تومان. تفاضل این دو، ۶۳۸ میلیون و ۲۲۵ هزار و ۱۰۰ تومان است.

این عدد کف محاسبه است، نه سقف آن، چون نرخ بازار در منابع مختلف یکسان نیست. ایران جیب قیمت بازار همین خودرو را ۳ میلیارد و ۳۵۵ میلیون تومان و فاصله را ۷۴۳ میلیون و ۲۲۵ هزار و ۱۰۰ تومان (معادل ۲۸٫۵ درصد نرخ کارخانه) گزارش کرده و بورس‌نیوز در همان روز بیشترین فاصله را حدود ۷۸۲ میلیون تومان برای دنا پلاس اتوماتیک و کمترین را حدود ۲۹۸ میلیون تومان برای رانا پلاس نوشته است. ما محافظه‌کارانه‌ترین عدد، یعنی رقم برآمده از قیمت ثبت‌شده خودمان، را مبنا گرفته‌ایم. در بررسی هشت‌خودرویی ایران جیب، هر هشت خودرو در بازار آزاد بالاتر از نرخ کارخانه معامله می‌شدند و دامنه این فاصله از حدود ۸٫۷ درصد تا ۲۸٫۵ درصد بود؛ کمترین فاصله متعلق به سورن پلاس XUVP با حدود ۱۴۹٫۴ میلیون تومان، معادل ۸٫۶۶ درصد قیمت کارخانه.

مهلت ثبت درخواست از ساعت ۱۲ روز چهارشنبه ۱۸ شهریور تا ساعت ۲۴ روز جمعه ۲۰ شهریور ۱۴۰۵ است و ثبت‌نام از طریق سامانه فروش اینترنتی ایران‌خودرو انجام می‌شود. بر پایه اعلام این شرکت، زمان برگزاری مراسم اولویت‌بندی با حضور مراجع نظارتی پس از پایان مهلت اعلام و نتایج نهایی از طریق سامانه فروش به متقاضیان ابلاغ می‌شود.

محرک‌ها

سازوکار این فاصله پیچیده نیست و به تعریف بازمی‌گردد: یک خودرو در ایران دو قیمت دارد، چون دو مکانیسم متفاوت آن را تعیین می‌کنند. قیمت کارخانه‌ای عددی است که در چارچوب قیمت‌گذاری دستوری تعیین و در بخشنامه فروش اعلام می‌شود و برای همه متقاضیان یکسان است. قیمت بازار آزاد عددی است که از برخورد عرضه و تقاضای روزانه بیرون می‌آید و سقفی جز توان خریدار ندارد. فاصله میان این دو، به تعریف، همان چیزی است که در قیمت خودرو هست و سهم کارخانه نیست.

دو عامل این فاصله را در مرحله کنونی زنده نگه می‌دارد. نخست، نسبت ظرفیت به تقاضا: ۲۵ هزار و ۲۰۰ دستگاه در برابر متقاضیانی که شمارشان تا پایان مهلت مشخص نمی‌شود. دوم، حذف شرط مسدودسازی حساب بانکی؛ وقتی ورود به فهرست، پول نقد و حساب مسدودشده نمی‌خواهد، هزینه ثبت درخواست عملا به صفر نزدیک می‌شود و همین، شمار متقاضیان را بالا و شانس هر متقاضی را پایین می‌برد. این دو گزاره، توصیف سازوکار اعلام‌شده است و نه پیش‌بینی رفتار قیمت.

نکته‌ای که باید از هم جدا نگه داشت این است که فاصله قیمت کارخانه و بازار، سود قطعی هیچ‌کس نیست. اولویت‌بندی یعنی بخشی از متقاضیان خودرو دریافت می‌کنند و بخشی نه، و خودروی تحویل‌گرفته‌شده معمولا محدودیت نقل‌وانتقال دارد. آنچه این گزارش اندازه می‌گیرد، اختلاف دو قیمت اعلام‌شده در یک روز است، نه بازده یک معامله.

چشم‌انداز

در سطح سیاست‌گذاری، بحث بر سر پابرجا ماندن همین شکاف است. در گفت‌وگوهایی که پایگاه اطلاع‌رسانی ایران‌خودرو منتشر کرده، نایب‌رئیس کمیسیون امور داخلی مجلس اصلاح و به‌روزرسانی قیمت خودرو را «اجتناب‌ناپذیر» خوانده و حسن نتاج، نماینده بابل، از «واقعی‌سازی قیمت خودرو» به عنوان بازی برد-برد مصرف‌کننده و تولیدکننده یاد کرده است. این‌ها مواضع اعلام‌شده افراد است و نه تصمیم ابلاغ‌شده؛ تا زمانی که قیمت کارخانه‌ای در بخشنامه فروش تغییر نکند، فاصله‌ای که این گزارش اندازه گرفت با همان دو سر خود باقی می‌ماند.

جمع‌بندی

پانزدهمین مرحله فروش اولویت‌بندی ایران‌خودرو با ۲۵ هزار و ۲۰۰ دستگاه و بدون نیاز به مسدودسازی حساب آغاز شد، و در همان روز فاصله قیمت کارخانه و بازار گران‌ترین خودروی این فهرست دست‌کم ۶۳۸ میلیون و ۲۲۵ هزار و ۱۰۰ تومان بود. اهمیت این عدد در آن است که اندازه‌گیری یک شکاف اداری است و نه یک پیش‌بینی: تا وقتی قیمت کارخانه‌ای این مرحله ثابت بماند، فاصله دنا پلاس توربوشارژ اتوماتیک با نرخ کارخانه بالای ۶۰۰ میلیون تومان می‌ماند، تا پایان مهلت ثبت‌نام؛ و اعلام قیمت کارخانه‌ای بالاتر برای همین مرحله این خوانش را باطل می‌کند. آن یک چیزی که باید به یاد سپرد این است که در قیمت این خودرو در بازار آزاد، حدود ۲۴ درصد سهم کارخانه نیست.

چه چیزی را رصد کنیم

• پایان مهلت ثبت درخواست، ساعت ۲۴ روز جمعه ۲۰ شهریور ۱۴۰۵، و اعلام شمار متقاضیان در برابر ظرفیت ۲۵ هزار و ۲۰۰ دستگاهی.
• هر بخشنامه تازه‌ای که قیمت کارخانه‌ای این شش خودرو را تغییر دهد.
• قیمت بازار آزاد همین شش خودرو در روزهای پس از پایان مهلت، در صفحه قیمت‌های سهمینو.
• زمان برگزاری مراسم اولویت‌بندی و اعلام نتایج از سوی ایران‌خودرو.