دلار آزاد تا بامداد پنجشنبه ۱۸ تیر ۱۴۰۵ از کانال ۱۸۰ هزار تومان گذشت و به ۱۸۰٬۱۹۵ تومان رسید؛ حباب سکه امامی هم در قرائت چهارشنبه ۱۷ تیر به حدود ۹٬۴۶۳٬۰۰۰ تومان رسید، از ۶٬۴۹۴٬۰۰۰ تومان در قرائت سهشنبه، درست در حالی که طلای جهانی دو روز متوالی ارزان شد. این شکاف، معیاری برای اندازهگیری ترس در بازار داخلی به دست میدهد.
دلار آزاد تا بامداد پنجشنبه ۱۸ تیر ۱۴۰۵ از کانال ۱۸۰ هزار تومان گذشت و به ۱۸۰٬۱۹۵ تومان رسید؛ جهشی ۳٬۵۱۰ تومانی نسبت به پایان روز سهشنبه ۱۶ تیر (۱۷۶٬۶۸۵ تومان). در همان بازه، حباب سکه امامی، یعنی فاصلهٔ قیمت سکه با ارزش ذاتی طلا و دلار درون آن، در قرائت چهارشنبه ۱۷ تیر به حدود ۹٬۴۶۳٬۰۰۰ تومان رسید، از حدود ۶٬۴۹۴٬۰۰۰ تومان در قرائت سهشنبه ۱۶ تیر (دادهٔ قیمت خود سهمینو)؛ درست در روزهایی که طلای جهانی، نه گرانتر، بلکه دو روز متوالی ارزانتر شد. این فاصله میان دو خط نموداری، اندازهگیری قابلرصدی از ترس در بازار داخلی به دست میدهد.
پیشزمینه
روند صعودی دلار تازگی ندارد، اما شتاب هفتهٔ اخیر محسوس بوده است: نرخ آزاد از حدود ۱۷۵ هزار تومان یکشنبه ۱۴ تیر، به ۱۷۸٬۵۹۵ تومان چهارشنبه ۱۷ تیر و در نهایت ۱۸۰٬۱۹۵ تومان بامداد پنجشنبه رسید. محرک مستقیم این جهش، اعلام دونالد ترامپ در حاشیهٔ نشست ناتو در آنکارا مبنی بر «تمامشده» بودن آتشبس با ایران و لغو مجوز محدود فروش نفت ایران توسط وزارت خزانهداری آمریکا، ساعاتی پس از حمله به یک نفتکش نزدیک لیما در عمان بود. حباب سکه هم مسیر صعودی اما پرنوسانی داشته: قرائت آن از حدود ۶٬۶۳۶٬۰۰۰ تومان یکشنبه ۷ تیر به ۷٬۰۹۱٬۰۰۰ تومان پنجشنبه ۱۱ تیر رسید (رشد ۶٫۸۵ درصدی)، سهشنبه ۱۶ تیر به ۶٬۴۹۴٬۰۰۰ تومان برگشت و چهارشنبه ۱۷ تیر به ۹٬۴۶۳٬۰۰۰ تومان جهید؛ قرائت ۱۷ تیر بیش از سه برابر قرائت ۱۷ خرداد (۲٬۵۶۵٬۰۰۰ تومان) است.
عددها
شاخص
مقدار
تاریخ
منبع
دلار آزاد
۱۸۰٬۱۹۵ تومان
بامداد پنجشنبه ۱۸ تیر ۱۴۰۵
بازار آزاد
دلار آزاد، روز قبل
۱۷۸٬۵۹۵ تومان
چهارشنبه ۱۷ تیر ۱۴۰۵
بازار آزاد
دلار آزاد، آغاز هفته
حدود ۱۷۵٬۰۰۰ تومان
یکشنبه ۱۴ تیر ۱۴۰۵
بازار آزاد
نرخ توافقی (فروش، مرکز مبادلهٔ ارز و طلای ایران)
۱۴۸٬۵۴۹ تومان
پایان معاملات چهارشنبه ۱۷ تیر
مرکز مبادلهٔ ارز و طلای ایران
شکاف نرخ آزاد و توافقی
حدود ۳۱٬۷۰۰ تومان (نزدیک به ۲۱٪)
۱۷ تیر ۱۴۰۵
محاسبهٔ سهمینو بر پایهٔ بازار آزاد و مرکز مبادله
حباب سکهٔ امامی
حدود ۹٬۴۶۳٬۰۰۰ تومان
چهارشنبه ۱۷ تیر ۱۴۰۵
دادهٔ قیمت سهمینو
حباب سکهٔ امامی، روز قبل
حدود ۶٬۴۹۴٬۰۰۰ تومان
سهشنبه ۱۶ تیر ۱۴۰۵
دادهٔ قیمت سهمینو
حباب سکهٔ امامی، هفتهٔ قبل
حدود ۷٬۰۹۱٬۰۰۰ تومان
پنجشنبه ۱۱ تیر ۱۴۰۵
دادهٔ قیمت سهمینو
طلای جهانی (اسپات)
حدود ۴٬۰۶۸ دلار (افت ۰٫۹٪)
چهارشنبه ۱۷ تیر ۱۴۰۵
نبض بازار سهمینو
طلای جهانی، روز بعد
زیر ۴٬۱۰۰ دلار
پنجشنبه ۱۸ تیر ۱۴۰۵
نبض بازار سهمینو
تورم نقطهبهنقطه
۸۳٫۱٪ (بانک مرکزی) در برابر ۸۸٫۶٪ (مرکز آمار ایران)
خرداد ۱۴۰۵
بانک مرکزی؛ مرکز آمار ایران
محرکها
فروپاشی آتشبس ایران و آمریکا و تشدید تنش در تنگهٔ هرمز، مکانیزم مستقیم جهش دلار است: پس از اظهارات ترامپ در نشست ناتو و حمله به نفتکش نزدیک لیما، لغو مجوز محدود فروش نفت ایران ریسک درآمد ارزی کشور را در نگاه معاملهگران بازار آزاد بالا برد و تقاضای پناهگاهی برای دلار و طلا را در داخل تحریک کرد. حباب سکه اما مکانیزم متفاوتی دارد: قیمت سکهٔ امامی از دو جزء تشکیل میشود، ارزش ذاتی طلا و دلار موجود در آن بهعلاوه یک حباب که صرفاً بازتاب تقاضای احتیاطی و روانی بازار داخلی است. وقتی طلای جهانی همزمان با تقویت شاخص دلار (۱۰۱٫۰۷) و انتظار نرخ بهرهٔ فدرالرزرو (نشست بعدی ۶ و ۷ مرداد) عقب مینشیند اما سکهٔ داخلی گرانتر میشود، رشد قیمت عمدتاً از افت ریال و بزرگشدن حباب میآید، نه از صعود طلای جهانی؛ به همین دلیل حباب سکه را میتوان معیاری برای اندازهگیری ترس داخلی دانست، مستقل از قیمت جهانی طلا.
در کنار این حرکت، چند نرخ رسمی متفاوت برای دلار همزمان در جریان است: نرخ آزاد (۱۸۰٬۱۹۵ تومان)، نرخ توافقی مرکز مبادلهٔ ارز و طلای ایران برای نیازهای مستندشده (فروش ۱۴۸٬۵۴۹ تومان)، و کانال تخصیص ارز صنعتی که بانک مرکزی هفتهٔ گذشته آغاز آن را با نخستین فاز ۲ میلیارد دلاری اعلام کرده بود. فاصلهٔ نزدیک به ۲۱ درصدی میان نرخ آزاد و توافقی یکی از بیشترین شکافهای چند ماه اخیر است؛ شکافی که این پرسش را مطرح میکند که واردکننده یا شرکتی با دسترسی به نرخ توافقی یا کانال صنعتی، در برابر خریدار خرد بازار آزاد، عملاً چه مزیت قیمتی بهدست میآورد؛ پرسشی دربارهٔ ساختار بازار ارز، نه اتهامی متوجه نهاد یا فرد خاص.
چشمانداز
یک مثال ساده اثر این فاصلهٔ تورمی را بر پسانداز ریالی نشان میدهد: سپردهای یکساله به مبلغ ۱۰۰ میلیون تومان، با نرخ سود مصوب شورای پول و اعتبار (حدود ۲۳ درصد در سال)، در پایان سال به حدود ۱۲۳ میلیون تومان میرسد. اما اگر همان دوره را با تورم نقطهبهنقطهٔ ۸۳٫۱ درصدی بانک مرکزی بسنجیم، کالایی که یک سال پیش ۱۰۰ میلیون تومان قیمت داشت، اکنون نزدیک به ۱۸۳٫۱ میلیون تومان هزینه دارد؛ یعنی همان سپرده با وجود سود اسمی، تنها حدود ۶۷ درصد از قدرت خرید یک سال پیش خود را حفظ کرده، افتی نزدیک به ۳۳ درصد. با تورم نقطهبهنقطهٔ ۸۸٫۶ درصدی مرکز آمار ایران، این رقم به حدود ۶۵ درصد و افتی نزدیک به ۳۵ درصد میرسد.
اختلاف میان دو رقم تورم نقطهبهنقطهٔ ۸۳٫۱ درصدی بانک مرکزی و ۸۸٫۶ درصدی مرکز آمار ایران، که هر دو برای همان دورهٔ خرداد ۱۴۰۵ اعلام شدهاند، به تفاوت سبد کالایی و روششناسی دو نهاد بازمیگردد، نه لزوماً خطای یکی از آنها؛ اما همین اختلاف چند واحد درصدی، اعتماد به یک رقم واحد را برای برنامهریزی مالی خانوار دشوارتر میکند.
چه چیزی را رصد کنیم
بازگشایی بورس تهران شنبه ۲۰ تیر و واکنش بازار ارز و سکه به تحولات احتمالی تنگهٔ هرمز در دو روز تعطیل، نخستین نشانههای جهت کوتاهمدت این بازارها را نشان میدهد. در کنار آن، واکنش احتمالی بانک مرکزی به عبور دلار از کانال ۱۸۰ هزار تومان، گزارش تورم تیرماه که با حدود سه هفته تأخیر در اوایل مرداد منتشر میشود، و قرائتهای بعدی حباب سکه، از موارد قابل پیگیری هفتههای آینده است.
اصلاحیه، ۲۲ مهر ۱۴۰۵: در نسخهٔ نخست، قرائت ۷٬۰۹۱٬۰۰۰ تومانی حباب سکه، که مربوط به پنجشنبه ۱۱ تیر است، رقم هفتهٔ منتهی به ۱۸ تیر معرفی شده بود و رشد ۶٫۸۵ درصدی آن از قرائت ۷ تیر، رشد همان هفته. عنوان، خلاصه، متن و جدول با قرائتهای ۱۶ و ۱۷ تیر اصلاح شد.