بورس کالای ایران امروز سهشنبه ۱۷ شهریور ۱۴۰۵ (۸ سپتامبر ۲۰۲۶) در اطلاعیهای اعلام کرد عرضهٔ اولیهٔ «اوراق سلف موازی استاندارد سکهٔ تمام بهار آزادی بانک مرکزی، ضرب سال ۱۳۸۶» فردا چهارشنبه ۱۸ شهریور ۱۴۰۵ از ساعت ۱۱:۴۵ تا ۱۸:۰۰ در نماد «عسکه ۲» انجام میشود.
عدد مهم این اطلاعیه، نسبت میان دو رقم آن است: ۱۰۰ هزار قطعه سکه، در قالب ۱۰۰ میلیون ورقه. یعنی هر سکه به ۱٬۰۰۰ ورقه تقسیم شده است و واحد معاملهٔ این بازار، یک سکهٔ کامل نیست.
پیشزمینه
بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران روز شنبه ۱۴ شهریور ۱۴۰۵ اعلام کرد برای نخستین بار «اوراق سلف موازی استاندارد تمام سکه» را در تاریخ ۱۸ شهریور منتشر میکند؛ در مرحلهٔ نخست ۱۰۰ هزار قطعه سکهٔ تمام بهار آزادی با سررسید سهماهه، به گزارش ایسنا که دنیای اقتصاد آن را همان روز بازتاب داد و اکوایران نیز روز ۱۵ شهریور به نقل از بانک مرکزی منتشر کرد. بر پایهٔ همان اعلام، دارندگان اوراق در سررسید میتوانند فیزیک سکه را تحویل بگیرند یا از سود ۷ درصدی در نظر گرفتهشده برای این اوراق استفاده کنند، و امکان فروش پیش از سررسید نیز وجود دارد.
آنچه امروز اضافه شد، جزئیات اجرایی است. رحمان آراسته، مدیر بازار مشتقه و ابزارهای نوین مالی بورس کالای ایران، در گفتوگو با برنامهٔ «روی خط اقتصاد» رادیو اقتصاد که پایگاه خبری کالاخبر روز ۱۷ شهریور ۱۴۰۵ بازتاب داد، گفت معامله از طریق کد معاملاتی سهام انجام میشود، سقف خرید برای اشخاص حقیقی ۱۰۰ قطعه سکه است و صندوقهای طلا برای خرید این اوراق با محدودیت تعدادی روبهرو نیستند.
سکهای که این اوراق بر آن نوشته شده، همان داراییای است که چند هفتهٔ پرنوسان را پشت سر گذاشته است. فاصلهٔ قیمت بازار سکه با ارزش ذاتی آن را پیشتر در گزارش حباب سکهٔ امامی در ۱۲ شهریور ۱۴۰۵ بررسی کردیم. سازوکار خود بازار سلف و گواهی سپرده هم در درس بورس کالا چیست توضیح داده شده است. تقویم این عرضه در صفحهٔ رویداد عرضهٔ نخستین اوراق سلف موازی استاندارد تمام سکه ثبت شده است.
در همین روز، کانال دیگر دولتی طلا هم فعال بود: یکصد و پنجاه و پنجمین حراج شمش طلا سهشنبه ۱۷ شهریور ۱۴۰۵ در مرکز مبادله ارز و طلای ایران برگزار شد. آن حراج اما بازار عمومی نیست؛ بر پایهٔ شیوهنامهٔ ابلاغی مرکز مبادله که خبرآنلاین آن را روز ۱۶ شهریور منتشر کرد، تنها چهار گروه از فعالان اقتصادی اجازهٔ شرکت دارند: فروشندگان عمدهٔ شمش طلا، تولیدکنندگان مصنوعات طلا، خردهفروشان طلای آبشده و سکوهای برخط فروش. کارمزد هر معامله در مجموع ۴۰ میلیون ریال است. تفاوت این دو کانال در همینجاست: حراج شمش برای صنف است و عرضهٔ فردا برای هر کسی که کد بورسی دارد.
عددها
همهٔ ارقام زیر مربوط به سهشنبه ۱۷ شهریور ۱۴۰۵ (۸ سپتامبر ۲۰۲۶) است، مگر آنکه تاریخ دیگری کنارش آمده باشد.
- مشخصات عرضه: ۱۰۰ هزار قطعه سکه، معادل ۱۰۰ میلیون ورقه، در نماد «عسکه ۲»، چهارشنبه ۱۸ شهریور ۱۴۰۵ از ساعت ۱۱:۴۵ تا ۱۸:۰۰ (اطلاعیهٔ بورس کالای ایران).
- روش عرضه: گشایش نماد از طریق حراج تکقیمتی. دامنهٔ نوسان روز عرضه ۵± درصد و در معاملات ثانویه ۱۰± درصد.
- مبنای قیمتگذاری: قیمت پایانی گواهی سپردهٔ سکهٔ طلا در بورس کالا در آخرین جلسهٔ معاملاتی پیش از عرضه.
- معاملات ثانویه: از ۲۱ شهریور ۱۴۰۵ تا ۱۸ آذر ۱۴۰۵.
- سقف خرید اشخاص حقیقی: ۱۰۰ قطعه سکه. صندوقهای طلا: بدون محدودیت تعدادی.
- سکهٔ امامی در بازار آزاد: ۲۳۴ میلیون و ۹۹۵ هزار تومان (۲٬۳۴۹٬۹۵۰٬۰۰۰ ریال)، رشد ۲٫۱۷ درصدی، سری قیمتی سهمینو، ساعت ۱۹:۵۹.
- همان نرخ در دو منبع دیگر همان شب: شبکهٔ اطلاعرسانی طلا و ارز ۲٬۳۴۹٬۹۰۰٬۰۰۰ ریال (ساعت ۲۰:۰۷)، و دنیای اقتصاد به نقل از اتحادیهٔ طلا و جواهر ۲۳۴ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان (ساعت ۱۷:۲۱).
- طلای ۱۸ عیار: ۲۳ میلیون و ۶۲۳ هزار و ۴۰۰ تومان در هر گرم، رشد ۲٫۴۳ درصدی، سری قیمتی سهمینو.
- انس جهانی طلا: ۴٬۳۹۳ دلار و ۸ سنت، افت ۰٫۲۷ درصدی.
- دلار آزاد: ۲۲۶ هزار و ۷۰۰ تومان، رشد ۲٫۰۷ درصدی.
- سکهٔ امامی سه ماه پیش، سهشنبه ۱۹ خرداد ۱۴۰۵: ۱٬۸۰۹٬۸۵۰٬۰۰۰ ریال. فاصلهٔ آن تاریخ تا امشب ۲۹٫۸۳ درصد است (شبکهٔ اطلاعرسانی طلا و ارز، ۱۷ شهریور ۱۴۰۵).
محرکها
حساب اصلی این خبر یک تقسیم ساده است و هر خوانندهای میتواند خودش انجامش دهد. اطلاعیهٔ بورس کالا ۱۰۰ هزار قطعه سکه را معادل ۱۰۰ میلیون ورقه اعلام کرده است؛ ۱۰۰ میلیون تقسیم بر ۱۰۰ هزار میشود ۱٬۰۰۰. پس هر ورقه یکهزارم یک سکه است. اگر همین نسبت را روی نرخ سکهٔ امامی امشب بگذاریم، ۲۳۴ میلیون و ۹۹۵ هزار تومان تقسیم بر ۱٬۰۰۰ میشود ۲۳۴ هزار و ۹۹۵ تومان. این همان چیزی است که حمید یاری، معاون نظارت بر بورسها و ناشران سازمان بورس و اوراق بهادار، روز ۱۷ شهریور در گفتوگو با پایگاه خبری بازار سرمایه ایران «امکان خرید بخشی از یک سکهٔ طلا» نامید.
یک نکتهٔ مهم دربارهٔ همین عدد: ۲۳۴ هزار و ۹۹۵ تومان قیمت عرضهٔ فردا نیست. بورس کالا صریح گفته مبنای قیمتگذاری، قیمت پایانی گواهی سپردهٔ سکهٔ طلا در بورس کالا در آخرین جلسهٔ معاملاتی پیش از عرضه است، نه نرخ بازار آزاد؛ و سهمینو گواهی سپردهٔ سکه را در سری قیمتی خود ندارد. بنابراین رقم بالا اندازهٔ یک ورقه است بر حسب نرخ آزاد امشب، و برآوردی از قیمت گشایش فردا نیست. این دو، دو سازوکار قیمتگذاری متفاوتاند و یکی گرفتنشان خطاست.
سازوکار سررسید هم توضیح میدهد چرا این ابزار برای دو گروه متفاوت جذاب طراحی شده است. سررسید سهماهه است و در آن تاریخ دارنده میان تحویل فیزیکی سکه و تسویهٔ نقدی با سود ۷ درصدی اعلامشدهٔ بانک مرکزی انتخاب میکند، و پیش از آن هم میتواند ورقه را در بازار ثانویه بفروشد. برای سنجش بزرگی آن سود ۷ درصد، یک عدد تاریخی در دست است: خود سکهٔ امامی از ۱۹ خرداد ۱۴۰۵ تا امشب ۲۹٫۸۳ درصد بالا رفته است. این یک اندازهگیری از گذشته است و دربارهٔ سه ماه آینده چیزی اثبات نمیکند؛ اما نشان میدهد چرا حق انتخاب میان تحویل فیزیکی و تسویهٔ نقدی، و نه خودِ عدد ۷ درصد، هستهٔ این قرارداد است.
سهمینو دربارهٔ میزان استقبال از این عرضه ادعایی نمیکند. آنچه گزارش میشود این است که در تاریخ ۱۷ شهریور ۱۴۰۵ بورس کالای ایران حجم، نماد، ساعت، دامنهٔ نوسان و مبنای قیمتگذاری این عرضه را منتشر کرد.
چشمانداز
این بخش خوانش است، نه خبر. برگزاری عرضه در تاریخ اعلامشده قطعی نیست: حمید یاری روز ۱۷ شهریور تصریح کرد عرضهٔ این اوراق در ۱۸ شهریور «منوط به تأیید ضمانتهای لازم توسط سپردهگذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه» است. او همچنین پیشبینی کرد این طرح مورد استقبال خریداران حقیقی و صندوقهای سرمایهگذاری مبتنی بر طلا قرار گیرد. این پیشبینی اوست، نه اندازهگیری ما.
سهمینو نه توصیهٔ خرید میکند و نه توصیهٔ فروش. آنچه بالا آمد اندازهگیری است و هر عددش تاریخ و منبع دارد.
جمعبندی
امروز ۱۷ شهریور ۱۴۰۵، بورس کالای ایران اعلام کرد نخستین اوراق سلف موازی استاندارد سکهٔ بانک مرکزی فردا در نماد «عسکه ۲» عرضه میشود: ۱۰۰ هزار قطعه سکه در قالب ۱۰۰ میلیون ورقه. این مهم است چون واحد خرید را از یک سکهٔ کامل به یکهزارم سکه کوچک میکند؛ به نرخ آزاد امشب، سهم هر ورقه از یک سکه ۲۳۴ هزار و ۹۹۵ تومان است. آن یک چیزی که باید به خاطر سپرد این است: هر ورقه یکهزارم یک سکه است، و قیمت گشایش آن از گواهی سپردهٔ سکه در بورس کالا میآید، نه از نرخ بازار آزاد.
خوانش سهمینو از ۱۷ شهریور ۱۴۰۵ این است: عرضهٔ عسکه ۲ فردا برگزار میشود و نماد در روز عرضه داخل دامنهٔ ۵ درصدی خود میماند، تا وقتی سپردهگذاری مرکزی ضمانتهای عرضه را تأیید کند. سطحی که این خوانش به آن سنجیده میشود ۵ درصد است و افق آن تا پایان روز چهارشنبه ۱۸ شهریور. تعویق عرضه، یا بازگشایی خارج از دامنهٔ ۵ درصدی، این خوانش را باطل میکند.
چه چیزی را رصد کنیم
- قیمت پایانی گواهی سپردهٔ سکهٔ طلا در آخرین جلسهٔ پیش از عرضه، که مبنای قیمتگذاری فرداست.
- اینکه از ۱۰۰ میلیون ورقهٔ عرضهشده چه سهمی فروش میرود.
- آغاز معاملات ثانویه از ۲۱ شهریور ۱۴۰۵ و رفتار نماد در دامنهٔ ۱۰ درصدی.
- فاصلهٔ قیمت هر ورقه با یکهزارم نرخ روز سکه در بازار آزاد، که در صفحهٔ قیمت سکهٔ امامی قابل پیگیری است.
- نرخ طلای ۱۸ عیار، که ارزش ذاتی سکه از آن ساخته میشود.
هیچکدام از موارد بالا توصیهٔ معاملاتی نیست؛ فهرست چیزهایی است که عدد امروز را در روزهای بعد قابل سنجش میکند.
