درس هاوارد مارکس برای روزهای جنگ؛ برنت بالای ۹۱ دلار و توقف روابط امارات با ایران، بورس تهران را چگونه لمس می‌کند (چهارشنبه ۲۸ مرداد ۱۴۰۵)

۱. لید

هاوارد مارکس در روزهای جنگ یک درس مهم برای بورس دارد: تو نمی‌توانی آینده را پیش‌بینی کنی؛ اما می‌توانی برای آن آماده باشی.

چهارشنبه ۲۸ مرداد ۱۴۰۵ (۱۹ اوت ۲۰۲۶)، امارات متحده عربی روابط تجاری و مالی خود با ایران را تا اطلاع ثانوی متوقف کرد؛ ساعاتی پس از ادعای رهگیری دو موشک بالستیک ایرانی نزدیک دبی که تهران فوراً تکذیب کرد. هم‌زمان نفت برنت از ۹۱ دلار گذشت و طلای جهانی با ثبت رکورد ۴ هزار و ۳۵۵ دلاری، سیگنال ریسک‌گریزی به بازارهای جهانی فرستاد؛ در همین حال شاخص کل بورس تهران، بی‌اعتنا به این تیترها، امروز روی کانال ۵ میلیون و ۹۵۲ هزار واحد ایستاده و در ده روز گذشته نزدیک به ۷ درصد رشد کرده است. برای سرمایه‌گذاری که همین امروز در تابلوی بورس تهران نشسته، سؤال اصلی این نیست که «فردا جنگ چه می‌شود»؛ سؤال این است که برای هر نسخه از فردا چقدر آماده است.

۲. پیش‌زمینه

بحران فعلی تازه نیست. تفاهم‌نامهٔ آتش‌بس اسلام‌آباد که اواسط تیرماه شکل گرفته بود، تا پنجشنبه ۲۵ تیر ۱۴۰۵ عملاً فروپاشید و آمریکا محاصرهٔ دریایی بنادر ایران را از سر گرفت؛ همان هفته دلار آزاد رکورد ۱۸۸ هزار تومانی را زد. از آن پس تنش در تنگهٔ هرمز چند بار به اوج رسیده است: وزارت خزانه‌داری آمریکا مجوز فروش دلاری نفت ایران را پس از حمله به نفتکش‌ها لغو کرد، حوثی‌ها مدعی حملهٔ پهپادی به پالایشگاه جازان عربستان شدند و شنبه ۲۴ مرداد ۱۴۰۵، برای نخستین‌بار در دادهٔ ثبت‌شده، هیچ نفتکشی یک‌روزه از تنگهٔ هرمز عبور نکرد. آرامکوی عربستان پس از سه هفته توقف، سه‌شنبه ۲۷ مرداد بارگیری نفتکش‌ها را از پایانه‌های داخل تنگه از سر گرفت، اما سازمان دریانوردی بریتانیا هم‌زمان از اصابت یک پرتابهٔ ناشناس به یک نفتکش در همان مسیر خبر داد. تازه‌ترین حلقهٔ این زنجیره، تصمیم امروز امارات برای توقف روابط تجاری و مالی با ایران است؛ کانالی که مستقیماً به کریدور حوالهٔ دلاری تهران به دبی متصل است.

در همین بازهٔ پرتنش، بورس تهران نه‌تنها سقوط نکرده، بلکه رکورد زده است: شاخص کل از ۵ میلیون و ۵۵۹ هزار و ۹۶۵ واحد در ۹ مرداد به ۵ میلیون و ۹۵۲ هزار و ۴۸۸ واحد امروز، ۲۸ مرداد، رسیده؛ رشدی نزدیک به ۷ درصد در ده جلسهٔ معاملاتی. به گزارش بی‌بی‌سی فارسی که سهمینو ۲۳ مرداد ۱۴۰۵ آن را پوشش داد، بورس تهران با رشد حدود ۵۲ درصدی شاخص کل، پربازده‌ترین بازار دارایی ایران در برابر تورم نقطه‌به‌نقطهٔ ۸۷.۹ درصدی بوده است. این مقایسه نشان می‌دهد بازار سهام تهران در طول ماه‌های جنگ، رفتاری متفاوت از فرارِ خام سرمایه از ریسک داشته است؛ همان نکته‌ای که درس هاوارد مارکس به آن اشاره دارد.

۳. تصویر بازار در یک نگاه

دلار آزاد که در گزارش نبض بازار امروز سهمینو تا ساعت ۱۱ صبح نسبت به عصر دیروز (۱۸۷ هزار و ۱۰ تومان) بی‌حرکت مانده بود، تا ساعت ۱۵:۲۹ همان‌طور که پیش‌بینی می‌شد به ۱۸۹ هزار و ۱۸۵ تومان رسید؛ همان واکنش تأخیری بازار حواله به تصمیم امارات که در آن گزارش گفته شده بود باید در معاملات عصر رصد شود.

۴. ارتباط با بورس تهران

جنگ و تنش تنگهٔ هرمز از چند کانال مشخص به تابلوی بورس تهران می‌رسد:

• نرخ ارز: دلار آزاد امروز ۱.۱۶ درصد بالا رفت؛ دلار بالاتر، ارزش ریالی درآمد صادرات‌محور شرکت‌های بورسی را بالا می‌برد، اما هزینهٔ واردات مواد اولیه را هم افزایش می‌دهد.
• نفت و انرژی: برنت با عبور از ۹۱ دلار، هزینهٔ انرژی جهانی را بالا نگه می‌دارد؛ برای شرکت‌های پتروشیمی و پالایشی بورس تهران که با ارز آزاد قیمت‌گذاری می‌شوند، نفت گران‌تر می‌تواند به‌جای تهدید، حاشیهٔ سود را باز کند.
• تورم: بانک مرکزی آمریکا در بیانیهٔ ۲۹ ژوئیهٔ خود صراحتاً نوشت شوک‌های عرضهٔ انرژی، تورم را «در برخی بخش‌ها از جمله انرژی» بالا نگه داشته؛ در ایران همین فشار مستقیماً روی هزینهٔ تولید شرکت‌های صنعتی می‌نشیند.
• نقدینگی و رفتار سرمایه‌گذار: جریان معاملات حقیقی‌ها در تابلوی بورس طی ده جلسهٔ اخیر (۹ تا ۱۹ مرداد) نوسانی بوده؛ در روزهایی مانند ۹ و ۱۵ مرداد حقیقی‌ها فروشندهٔ خالص بودند و در روزهایی مانند ۱۶ و ۱۷ مرداد خریدار خالص. دادهٔ رسمی سهمینو یک خروج دسته‌جمعی و هیجانی از بازار سهام را در واکنش به تیترهای جنگی نشان نمی‌دهد.
• صادرات و درآمد شرکت‌ها: صادرات فولاد و محصولات پتروشیمی زیر سایهٔ محدودیت ترافیک دریایی تنگهٔ هرمز قرار دارد؛ نمونهٔ آن نماد «فولاد» است که پس از پنج ماه توقف، دوشنبهٔ ۲۶ مرداد بازگشایی شد و با وجود ۲.۹۹ درصد رشد همان روز، هنوز ۸.۱ درصد پایین‌تر از قیمت پیش از توقف ایستاده.
• انتظارات نرخ بهره: فدرال‌رزرو آمریکا در نشست ۲۹ ژوئیه با رأی ۹ به ۳ نرخ بهره را در محدودهٔ ۳.۵۰ تا ۳.۷۵ درصد ثابت نگه داشت؛ هر سه رأی مخالف خواستار افزایش نرخ بودند، نه کاهش. یعنی برخلاف تصور رایج در بازار طلا، فدرال‌رزرو در نشست شهریور ممکن است به‌جای کاهش نرخ با فشار برای افزایش نرخ روبه‌رو شود؛ سناریویی که دلار جهانی را قوی‌تر و واردات ایران را غیرمستقیم گران‌تر می‌کند.

۵. سه سناریوی پیش‌رو، نه یک پیش‌بینی

مطابق منطق هاوارد مارکس، هیچ‌کدام از سه سناریوی زیر قطعیت ندارد؛ هدف پیش‌گویی نیست، رصد متغیرهایی است که مسیر بورس تهران را در هفته‌های آینده شکل می‌دهند.

سناریوی یک، کاهش تنش: اگر ادعای رهگیری موشک نزدیک دبی بدون تشدید نظامی بماند و امارات در روزهای آینده روابط را از سر بگیرد، انتظار می‌رود برنت از کانال ۹۱ دلار عقب بنشیند و صرف ریسک ژئوپلیتیک از قیمت طلای جهانی و دلار آزاد تهران کم شود. متغیرهای این مسیر: بازگشت کامل ترافیک نفتکش‌ها از تنگهٔ هرمز و توقف هشدارهای تازهٔ سازمان دریانوردی بریتانیا.

سناریوی دو، ادامهٔ وضعیت فعلی: اگر تنش در همین سطح «تهدید بدون درگیری مستقیم» بماند، همان‌طور که در هفته‌های اخیر بوده، بورس تهران احتمالاً همان الگوی کنونی را ادامه می‌دهد: رشد پلکانی شاخص کل همراه با نوسان روزانهٔ دلار و طلا، بدون یک شوک یک‌بارهٔ بزرگ. متغیر کلیدی این مسیر، واکنش صرافی‌ها و کریدور حوالهٔ دلاری تهران به دبی به تصمیم امروز امارات در معاملات عصر و فردا است.

سناریوی سه، تشدید بحران: اگر تنگهٔ هرمز عملاً مسدود شود یا حملهٔ مستقیم تازه‌ای رخ دهد، برنت می‌تواند به‌سرعت بالاتر از سطوح کنونی حرکت کند و فشار تورمی از کانال انرژی به اقتصادهای منطقه برسد؛ نمونهٔ این هزینه را می‌توان در انقباض ۴.۸ درصدی اقتصاد عربستان در بهار امسال دید که عمدتاً به افت ۲۴.۷ درصدی بخش نفت این کشور نسبت داده شده. در این سناریو، رفتار فدرال‌رزرو هم مهم می‌شود: اگر شوک انرژی تورم آمریکا را بالاتر ببرد، فدرال‌رزرو در نشست شهریور به‌جای کاهش نرخ می‌تواند به سمت افزایش نرخ حرکت کند؛ روندی که دلار جهانی را قوی‌تر می‌کند و فشار مضاعفی به نرخ ارز ایران وارد می‌کند.

۶. درس هاوارد مارکس

جملهٔ «تو نمی‌توانی آینده را پیش‌بینی کنی؛ اما می‌توانی برای آن آماده باشی» یک وعدهٔ پیش‌بینی بازار نیست؛ برعکس، اعتراف به این است که هیچ‌کس، نه تحلیلگر و نه سرمایه‌گذار حرفه‌ای، نمی‌داند جنگ فردا کوتاه می‌شود یا طولانی. آنچه در اختیار سرمایه‌گذار است، کیفیت آماده‌شدن برای هر سه مسیر بالاست، نه حدس زدن اینکه کدام مسیر درست است. تفاوت واکنش کوتاه‌مدت قیمت‌ها (مثل نوسان امروز دلار و طلا) با تغییر واقعی در ارزش بنیادی شرکت‌ها دقیقاً همین‌جا معنا پیدا می‌کند: قیمت یک سهم می‌تواند در یک روز خبری چند درصد نوسان کند، بدون آنکه سودآوری واقعی آن شرکت تغییر کرده باشد.

بزرگ‌ترین اشتباه سرمایه‌گذار در روزهای پرتنش، معمولاً تصمیم هیجانی است: فروش یک‌بارهٔ همه‌چیز در اوج ترس، یا خرید همه‌چیز در اوج هیجان یک خبر مثبت. چند اصل عملی و غیرتجویزی که در چنین شرایطی به کار می‌آید: نخست، پرتفوی را برای هر سه سناریوی بالا محک بزنید، نه فقط سناریویی که باورش دارید. دوم، بین خبری که قیمت را یک روز تکان می‌دهد و خبری که بنیاد یک شرکت را تغییر می‌دهد فرق بگذارید. سوم، تصمیم‌های بزرگ را در ساعات اوج هیجان بازار نگیرید. این‌ها توصیهٔ خرید یا فروش نیستند؛ چارچوبی برای تصمیم‌گیری آرام‌تر در وسط عدم‌قطعیت‌اند.

۷. جمع‌بندی

امروز، ۲۸ مرداد ۱۴۰۵، بورس تهران هم‌زمان دو واقعیت متضاد را نشان داد: تیتر ژئوپلیتیک سنگین (توقف روابط امارات با ایران) و یک شاخص کل که در ده روز نزدیک ۷ درصد رشد کرده. این تناقض ظاهری دقیقاً همان نکته‌ای است که درس هاوارد مارکس به آن اشاره می‌کند؛ بازار همیشه منطقی و همسو با تیتر اخبار حرکت نمی‌کند. آنچه برای سرمایه‌گذار سهمینو اهمیت دارد، نه حدس زدن نتیجهٔ جنگ، بلکه سنجیدن پرتفوی خود در برابر هر سه سناریوی بالاست.

۸. چه چیزی را رصد کنیم

• واکنش صرافی‌ها و کریدور حوالهٔ دلاری تهران به دبی به توقف روابط امارات، در معاملات عصر امروز و فردا
• ترافیک نفتکش‌ها از تنگهٔ هرمز پس از از سرگیری بارگیری آرامکو
• نشست بعدی کمیتهٔ بازار باز فدرال‌رزرو در شهریور و اینکه رأی‌گیری به سمت افزایش یا ثبات نرخ بهره می‌رود
• ادامه یا توقف روند خرید خالص حقیقی‌ها در تابلوی بورس تهران
• برای تقویم کامل رویدادهای بازار سرمایه، تقویم سهمینو را دنبال کنید