ترامپ آتش‌بس با ایران را «تمام‌شده» خواند؛ دلار از کانال ۱۸۰ هزار تومان گذشت، شاخص بورس تهران ۵۲ هزار واحد ریخت (چهارشنبه ۱۷ تیر ۱۴۰۵)

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در حاشیه نشست سران ناتو در آنکارا روز چهارشنبه ۱۷ تیر ۱۴۰۵ (۸ ژوئیه ۲۰۲۶) گفت آتش‌بس با ایران «تمام شده» است و مقامات ایرانی را «کثیف»، «بیمار» و «خشن» خواند. ساعاتی پس از این اظهارات، دلار در بازار آزاد تهران از کانال ۱۸۰ هزار تومان گذشت و شاخص کل بورس تهران ۵۲ هزار و ۱۲ واحد (۱.۹ درصد) افت کرد و به کانال دو میلیون و ۶۸۱ هزار واحد بازگشت. در بازارهای جهانی نیز نفت برنت حدود ۷ درصد جهش کرد و شاخص داوجونز در آمریکا ۵۷۶ واحد پایین آمد.

پیش‌زمینه

این دور از تنش از سه‌شنبه ۱۶ تیر آغاز شد؛ وقتی نیروهای ایران به سه نفتکش تجاری در نزدیکی تنگه هرمز حمله کردند. وزارت خزانه‌داری آمریکا ساعاتی بعد، مجوز فروش دلاری نفت ایران موسوم به «مجوز عمومی ایکس» را لغو و با نسخه محدودتری جایگزین کرد؛ رویدادی که سهمینو صبح همان روز پوشش داده بود. در ادامه، ارتش آمریکا به تأسیسات نظامی ایران در سواحل خلیج فارس ضربه زد. سپاه پاسداران در بیانیه‌ای که رسانه‌های دولتی ایران منتشر کردند، مدعی شد در واکنش به ۸۵ پایگاه آمریکایی در بحرین و کویت حمله و یک پهپاد «ریپر» آمریکا را سرنگون کرده است. این تشدید تنش تنها دو روز پس از پایان تشییع چندروزه آیت‌الله خامنه‌ای رخ داد؛ مراسمی که به گزارش رسانه‌های بین‌المللی (سی‌ان‌ان، پی‌بی‌اس، ان‌پی‌آر) میلیون‌ها نفر (برآورد فایننشال‌تایمز: ۱۲ تا ۱۵ میلیون نفر) در آن شرکت کردند و در جریان آن، شعارهای «مرگ بر آمریکا» و پلاکاردهایی با محتوای ضدترامپ نیز دیده شد. این رویدادها درست در بحبوحه آتش‌بسی رخ داد که دو کشور خرداد امسال، در قالب یادداشت تفاهم اسلام‌آباد، امضا کرده بودند.

اعداد میدان

• دلار آزاد: بامداد چهارشنبه در محدوده ۱۷۶ تا ۱۷۷ هزار تومان معامله می‌شد و طی روز، به گزارش چند رسانه اقتصادی داخلی، از کانال ۱۸۰ هزار تومان گذشت و در برخی گزارش‌ها تا نزدیک ۱۸۱ هزار تومان هم رسید.
• شاخص کل بورس تهران: ۵۲ هزار و ۱۲ واحد (۱.۹ درصد) افت کرد و به دو میلیون و ۶۸۱ هزار و ۸۷۷ واحد رسید؛ شاخص هم‌وزن نیز ۸ هزار و ۷۲۲ واحد پایین آمد و به ۸۱۲ هزار و ۴۲۷ واحد رسید.
• سکه امامی: بنا بر نرخ اعلامی اتحادیه صنفی طلا و جواهر تهران در نیمروز چهارشنبه، به ۱۸۱ میلیون و ۵۱۰ هزار تومان رسید؛ هر گرم طلای ۱۸ عیار نیز ۱۷ میلیون و ۷۷۰ هزار تومان قیمت خورد.
• نفت برنت: در بازارهای جهانی حدود ۷ درصد جهش کرد و به محدوده ۷۷ تا ۷۹ دلار در هر بشکه رسید.
• سهام آمریکا: شاخص داوجونز ۵۷۶.۷۶ واحد (۱.۰۹ درصد) افت کرد و به ۵۲٬۳۴۸.۳۹ واحد رسید؛ سهام شرکت‌های هواپیمایی امریکن‌ایرلاینز (نزدیک ۴ درصد)، یونایتد (حدود ۲.۵ درصد) و دلتا و ساوت‌وست (هر کدام حدود ۲ درصد) نیز کاهش یافت.

محرک‌ها

اظهارات ترامپ محرک بی‌واسطه واکنش بازار بود؛ او با اشاره به یادداشت تفاهم اسلام‌آباد گفت: «به نظرم تمام شده؛ دیگر نمی‌خواهم با آنها سروکار داشته باشم. آنها کثیف‌اند، آدم‌های بیماری هستند، رهبرانشان بیمارند و آدم‌های خشن و پرخاشگری‌اند.» در مقابل، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و یکی از مذاکره‌کنندگان ارشد ایران، در پیامی در ایکس نوشت: «دوران زورگویی و اخاذی به سر رسیده... ما کوتاه نمی‌آییم.» واکنش منطقه‌ای نیز فوری بود: وزارت خارجه قطر حمله‌های ایران به کویت و بحرین را محکوم و بر لزوم دورنگه‌داشتن منطقه از پیامدهای «حملات ناموجه» تأکید کرد؛ آمریکا همراه با بحرین، اردن، کویت، قطر، عربستان سعودی و امارات نیز بیانیه مشترکی در محکومیت این حملات صادر کردند. در سطح داخلی، فشار بر بازار آزاد دلار تازگی ندارد: محدودشدن مجوز فروش دلاری نفت یکی از معدود منابع تازه درآمد ارزی کشور را کم‌رمق‌تر کرده و همین موضوع، خرید احتیاطی دلار را در بازار آزاد تشدید کرده است. یک لایه کمتر دیده‌شده این ماجرا، رهبری ایران است: آیت‌الله خامنه‌ای در جریان همین جنگ در اسفند ۱۴۰۴ (۲۸ فوریه ۲۰۲۶) کشته شد و فرزندش، مجتبی خامنه‌ای، اواخر همان ماه (۹ مارس ۲۰۲۶) با رأی مجلس خبرگان به رهبری رسید؛ به گزارش رسانه‌های بین‌المللی، این انتخاب با فشار فرماندهان سپاه پاسداران بر اعضای مجلس خبرگان همراه بود. ابهام درباره یکدست‌بودن تصمیم‌گیری در تهران از جمله ریسک‌هایی است که این روزها در تحلیل‌های بین‌المللی مطرح می‌شود.

چشم‌انداز

به گزارش رویترز و الجزیره، برخی تحلیلگران بین‌المللی می‌گویند در صورت تداوم تنش، برنت می‌تواند به محدوده ۸۰ تا ۱۰۰ دلار نزدیک شود؛ اما این یک برآورد است، نه رویدادی محقق‌شده. نکته جانبی قابل‌توجه برای بازار نفت، پرونده‌ای است که کمیسیون معاملات آتی کالای آمریکا (CFTC)، به گزارش بلومبرگ و سی‌بی‌اس‌نیوز، درباره معاملات مشکوک نفتی در دقایق پیش از چند اعلامیه سیاستی پیشین ترامپ درباره ایران گشوده است؛ دو سناتور آمریکایی نیز رسماً همین موضوع را پیگیری کرده‌اند. این یک تحقیق در جریان است، نه اتهامی اثبات‌شده. در داخل، بورس تهران چهارشنبه آخرین جلسه معاملاتی هفته بود، چرا که بورس تهران شنبه تا چهارشنبه فعال است و پنجشنبه و جمعه تعطیل؛ بازگشایی بعدی آن شنبه ۲۰ تیر خواهد بود. بازار آزاد ارز، سکه و رمزارز اما هر روز باز است.

چه چیزی را رصد کنیم

در روزهای پیش رو باید نرخ دلار آزاد در بازگشایی بامدادی، واکنش شاخص کل بورس تهران در نخستین جلسه معاملاتی شنبه ۲۰ تیر، و روند قیمت نفت برنت را زیر نظر داشت.