واردات خودرو با ارز در اختیار

«واردات خودرو با ارز اشخاص» که به آن «ارز در اختیار» هم گفته می‌شود مسیری است که به ایرانیان مقیم خارج از کشور اجازه می‌دهد بدون انتقال ارز از داخل ایران، با ارز یا وجوه خود در خارج، خودروی سواری وارد کنند. قواعد این مسیر از خرداد ۱۴۰۴ تاکنون چند بار تغییر کرده است. این راهنما آخرین وضعیت را تا تیر ۱۴۰۵ (ژوئیه ۲۰۲۶) با ذکر تاریخ هر مصوبه جمع می‌کند.

مبنای قانونی

آیین‌نامه اجرایی بند (ر) تبصره (۱) قانون بودجه ۱۴۰۴ (مصوبه شماره ۵۰۷۰۳/ت۶۳۸۸۱هـ هیئت وزیران، جلسه ۲۱ خرداد ۱۴۰۴ برابر ۱۱ ژوئن ۲۰۲۵) چارچوب واردات خودروی سواری را تعیین کرد و در تبصره ۱ ماده ۲ آن، مسیر ویژه ایرانیان مقیم خارج با ارز خودشان پیش‌بینی شد. برای سال ۱۴۰۵ نیز بر اساس ماده ۹۲ ضوابط اجرایی قانون بودجه ۱۴۰۵ و مصوبه دولت، سازمان توسعه تجارت در حدود ۲۰ خرداد ۱۴۰۵ (۱۰ ژوئن ۲۰۲۶) ادامه این مسیر را اعلام کرد.

چه کسانی واجد شرایط هستند؟

• فقط ایرانیان مقیم خارج از کشور: تابعیت ایرانی، دست‌کم ۱۸ سال سن و اقامت معتبر خارجی که وزارت امور خارجه از طریق سامانه میخک (mikhak.mfa.gov.ir) تأیید می‌کند (خرداد و آذر ۱۴۰۴).
• در دور ۱۴۰۴ شرط این بود که اقامت پیش از ۲۱ خرداد ۱۴۰۴ آغاز شده باشد و به گفته وزارت صمت حتی یک روز اقامت معتبر کافی بود (آذر ۱۴۰۴).
• سهمیه: هر نفر یک دستگاه در هر سال. این سقف در بخشنامه گمرک در خرداد ۱۴۰۵ دوباره تأیید شد.
• ساکنان داخل ایران مسیر واردات شخصی ندارند: واردات تجاری فقط از طریق شرکت‌های دارای رتبه‌بندی و خدمات پس از فروش انجام می‌شود و متقاضیان داخل کشور صرفاً از سامانه یکپارچه فروش خودروهای وارداتی (salecars.ir) خرید می‌کنند. آخرین دور ثبت‌نام آن سامانه ۷ تا ۱۵ تیر ۱۴۰۵ با ودیعه ۵۰۰ میلیون تومانی برگزار شد.

سازوکار «ارز در اختیار»

ثبت سفارش صرفاً ذیل بند ۹ ماده ۳۸ آیین‌نامه اجرایی قانون مقررات صادرات و واردات (واردات بدون انتقال ارز) انجام می‌شود: بهای خودرو و کرایه حمل باید تماماً از محل ارز یا وجوه متقاضی در خارج از کشور پرداخت شود، انتقال ارز از داخل ایران ممنوع است، هیچ ارز دولتی یا ترجیحی تخصیص نمی‌یابد و این واردات خارج از سقف ارزی واردات خودروی کشور قرار دارد (متن اصلاحیه، آذر ۱۴۰۴). در دور ۱۴۰۴ شبکه بانکی و بانک مرکزی منشأ خارجی ارز را راستی‌آزمایی می‌کردند؛ بخشنامه گمرک در خرداد ۱۴۰۵ اعلام کرد که در دور جدید نیازی به اثبات منشأ ارز نیست.

فرایند گام به گام

1. ثبت و تأیید اقامت در سامانه میخک وزارت امور خارجه
2. دریافت کد تأیید وزارت امور خارجه
3. ثبت سفارش در سامانه جامع تجارت (ntsw.ir) ذیل بند ۹ ماده ۳۸
4. حمل خودرو و ترخیص از گمرک با پرداخت حقوق ورودی به ریال

سامانه یکپارچه (salecars.ir) بخشی از این مسیر نیست: آن سامانه مخصوص فروش داخلی خودروهایی است که شرکت‌ها وارد کرده‌اند (تیر ۱۴۰۵).

محدودیت‌های خودرو

• خودروی سواری نو یا کارکرده با حداکثر ۵ سال از سال ساخت (آیین‌نامه خرداد ۱۴۰۴ و اصلاحیه آذر ۱۴۰۴)
• خودروهای برند آمریکایی و فرمان‌راست ممنوع هستند و فهرست برندهای مجاز را وزارت صمت اعلام می‌کند (خرداد ۱۴۰۴)
• اصلاحیه آذر ۱۴۰۴ شرط کرد که خودرو پیش از ۱۲ آذر ۱۴۰۴ در مالکیت متقاضی بوده و گواهینامه رانندگی کشور محل اقامت ارائه شود. بخشنامه‌های دور ۱۴۰۵ این شرط را تکرار نکرده‌اند و تداوم آن روشن نیست.
• برای این مسیر سقف ارزش دلاری رسمی اعلام نشده است. سقف ۲۰ هزار دلاری که گاهی نقل می‌شود مربوط به طرح بازنشسته واردات خودروی کارکرده سال‌های ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۳ بود و سقف ۳۰ هزار دلاری نیز به امتیاز جداگانه سرمایه‌گذاران خارجی (یک خودرو به ازای هر ۳۰۰ هزار دلار سرمایه‌گذاری) مربوط است.
• خودروی وارداتی مصرف شخصی تا ۵ سال قابل فروش و انتقال نیست (۱۴۰۴ و ۱۴۰۵).

هزینه‌ها: از جدول پلکانی تا ۱۰۰ درصد یکنواخت

اصلاحیه آذر ۱۴۰۴ (مصوبه ۱۵۸۷۱۰، جلسه ۱۲ آذر ۱۴۰۴، ابلاغ ۱۹ آذر ۱۴۰۴) امکان استفاده از حساب ارزی شخصی با تأیید بانک مرکزی را فراهم کرد و جدولی پلکانی از حقوق ورودی بر اساس نوع سوخت و حجم موتور تعیین کرد. گزارش رسانه‌ها از جزئیات آن جدول یکسان نبود. پس از ایراد مجلس مبنی بر مغایرت جدول با بند (ر) قانون بودجه، مصوبه اصلاحی که در حدود ۲۷ اردیبهشت ۱۴۰۵ (۱۷ مه ۲۰۲۶) از سوی سازمان توسعه تجارت ابلاغ شد حقوق ورودی این مسیر را برای همه خودروها، فارغ از نوع سوخت، ۱۰۰ درصد یکنواخت کرد. این نرخ جاری است (تا تیر ۱۴۰۵) و در گمرک به ریال پرداخت می‌شود.

وضعیت فعلی (تا تیر ۱۴۰۵)

مسیر ایرانیان مقیم خارج باز است: سازمان توسعه تجارت در خرداد ۱۴۰۵ ادامه ثبت سفارش را اعلام کرد و بخشنامه گمرک (۲۳ و ۲۴ خرداد ۱۴۰۵) سهمیه یک دستگاه در سال و واردات بدون انتقال ارز را تأیید کرده است. در مقابل، واردات تجاری خودرو عمدتاً متوقف است: از ۱۰ اردیبهشت ۱۴۰۵ ردیف تعرفه خودرو و قطعات منفصله بسته شده و فقط سفارش‌های دارای مجوز خاص پیش می‌روند. ثبت سفارش‌های جدید سهمیه جانبازان نیز از ۴ خرداد ۱۴۰۵ تا اطلاع بعدی معلق شده است. تاریخ پایان دور ۱۴۰۵ برای مسیر ایرانیان مقیم خارج هنوز رسماً اعلام نشده است.

جمع‌بندی

تا تیر ۱۴۰۵، تنها مسیر شخصی واردات خودرو به ایران همین مسیر ارز اشخاص برای ایرانیان مقیم خارج است: یک خودرو در سال، حداکثر ۵ سال از سال ساخت، پرداخت کامل از محل وجوه خارج از کشور، حقوق ورودی ۱۰۰ درصد و ممنوعیت فروش تا ۵ سال. قواعد این حوزه به‌سرعت تغییر می‌کنند و پیش از هر اقدام باید آخرین بخشنامه‌ها را از سامانه جامع تجارت و گمرک استعلام کرد.