چرا خودرو در ایران شبه‌دارایی شد؟ قیمت دستوری، رانت قرعه‌کشی و استهلاکی که دیده نمی‌شود

خودرو در همه جای دنیا کالای مصرفی است که فرسوده می‌شود، اما در ایران داستان فرق دارد. در این درس یاد می‌گیریم که چرا خودرو در ایران نقش ذخیره ارزش پیدا کرده است. چون این صندوق س با درآمد ثابت تصميم، بخش بزرگی از دارایی خانوار ایرانی را جابه‌جا می‌کند و سال‌ها باقی می‌ماند. شبه‌دارایی یعنی کالایی مصرفی که در عمل نقش نگه‌داشتن ارزش را هم بازی می‌کند. در قیمت‌گذاری دستوری، یک نهاد تنظیم‌گر قیمت را تعیین می‌کند، نه برخورد عرضه و تقاضا. چرخ‌دنده اول تورم است؛ وقتی پول ارزش می‌بازد، نگه‌داشتن پول نقد برای خانوار هزینه دارد. چرخ‌دنده دوم سقف قیمت دستوری است؛ تقاضا جلو می‌زند و قرعه‌کشی سهمیه‌بندی می‌کند. چرخ‌دنده سوم دو قیمتی شدن است؛ فاصله این دو عدد، رانت برنده قرعه‌کشی است. فرض کنید خودرویی را دو هزار میلیون تومان می‌گیرید و بازارش دو هزار و چهارصد است. آن چهارصد میلیون یک بار به دست می‌آید، و با تورم بالا بازده واقعی منفی می‌شود. شورای رقابت در خرداد هزار و چهارصد و پنج، قرعه‌کشی را در مازاد تقاضا الزامی کرد. شرط چهل و هشت ماه فاصله از خرید قبلی باعث می‌شود این رانت غیرقابل تکرار بماند. نهم مرداد، مدل امسال دنا پلاس صد میلیون تومان گران‌تر از مدل پارسال معامله می‌شد. سه خطای رایج: قیمت اسمی، رانت یک‌باره، و فراموش‌کردن هزینه‌های نگهداری و انتقال. آنچه در این ساختار واقعا ارزش دارد خود خودرو نیست، بلکه دسترسی به قیمت کارخانه است. حالا جواب سؤال اول درس را دارید: خودرو شبه‌دارایی است، نه دارایی. ذخیره کنید و بعدا مرور کنید.