روی تابلوی نماد وبملت، متعلق به بانک ملت، روز دوشنبه ۱۲ مرداد ۱۴۰۵ پنج عدد ثبت شد که همگی یکی بودند: اولین معاملهٔ روز ۱٬۱۹۹ ریال، کف روز ۱٬۱۹۹ ریال، سقف روز ۱٬۱۹۹ ریال، آخرین معامله ۱٬۱۹۹ ریال و قیمت پایانی ۱٬۱۹۹ ریال. بزرگترین بانک بورسی کشور در یک جلسهٔ کامل، در ۱۰٬۴۱۸ معامله و با دادوستد ۵٬۱۷۹٬۳۵۷٬۶۸۰ سهم، حتی یک بار هم روی قیمتی غیر از این عدد معامله نشد.
در پایان همان جلسه ۱٬۱۳۸٬۷۱۶٬۷۷۰ سهم تقاضا در ۲٬۱۰۷ سفارش روی همان ۱٬۱۹۹ ریال باقی مانده بود و سمت عرضه در هر پنج سطح نخست دفتر سفارشها صفر بود. این یعنی صف خرید. نماد امروز ۲٫۹۲ درصد بالا رفت و همزمان برای بخش بزرگی از متقاضیانش عملاً غیرقابل خرید بود.
پیشزمینه: صف چطور ساخته میشود
بورس تهران برای هر نماد در هر جلسه یک بازهٔ مجاز قیمت تعیین میکند. برای وبملت در این روز، با قیمت پایانی دیروز ۱٬۱۶۵ ریال، این بازه از ۱٬۱۳۱ تا ۱٬۱۹۹ ریال بود، یعنی حدود سه درصد در هر جهت. هیچ سفارشی خارج از این بازه ثبت نمیشود.
وقتی تقاضا در یک نماد از عرضه بیشتر باشد، قیمت بالا میرود تا به سقف بازه برسد. تا اینجا بازار کار خودش را کرده است. اما از لحظهای که قیمت به سقف میخورد، سازوکار تعدیل متوقف میشود: قیمت دیگر نمیتواند بالاتر برود تا فروشندهای را وسوسه کند. تقاضای مازاد جایی برای رفتن ندارد، پس در یک صف روی همان عدد تلنبار میشود و به نوبت منتظر میماند. صف، محصول برخورد تقاضا با یک سقف است، نه محصول اشتیاق به تنهایی.
یک نکتهٔ فنی اینجا مهم است، چون بیشتر سهامداران قفلشدن نماد را به حجم مبنا نسبت میدهند. بر پایهٔ دادهٔ همان روز، حجم مبنای وبملت برابر ۱ سهم است. یعنی ترمز حجم مبنا کاملاً باز بوده و هیچ نقشی در این ماجرا نداشته است. سازوکار حجم مبنا و رابطهاش با قیمت پایانی را در گزارش فاصلهٔ قیمت پایانی و آخرین معاملهٔ خیمن جداگانه باز کردهایم. آنچه امروز وبملت را قفل کرد، دامنهٔ نوسان بود.
عددهای امروز
جدول زیر دو نماد قفلشده را در همان یک روز، دوشنبه ۱۲ مرداد ۱۴۰۵، کنار هم میگذارد. اعداد از دفتر سفارشها و تابلوی سامانهٔ معاملات همان روز گرفته شده است و همهٔ قیمتها به ریال است.
| نماد | پایانی دیروز | پایانی امروز | کف تا سقف روز | حجم معامله | سفارش پرنشده در صف | عرضه |
|---|
| وبملت (بانک ملت) | ۱٬۱۶۵ | ۱٬۱۹۹ (۲٫۹۲٪+) | ۱٬۱۹۹ تا ۱٬۱۹۹ | ۵٬۱۷۹٬۳۵۷٬۶۸۰ سهم | ۱٬۱۳۸٬۷۱۶٬۷۷۰ سهم در ۲٬۱۰۷ سفارش | صفر |
| کپشیر (پشمشیشهٔ ایران) | ۱۵٬۳۷۰ | ۱۵٬۸۳۰ (۲٫۹۹٪+) | ۱۵٬۸۳۰ تا ۱۵٬۸۳۰ | ۸٬۹۶۸٬۱۰۴ سهم | ۲٬۶۳۷٬۰۸۶ سهم در ۳۸ سفارش | صفر |
دو نماد با دو اندازهٔ کاملاً متفاوت، یکی بانکی با ارزش بازار حدود ۴۰۵ هزار میلیارد تومان و دیگری یک شرکت صنعتی کوچک، اما با یک الگوی یکسان: کف و سقف روز یک عدد، عرضهٔ صفر و صفی که تا پایان جلسه باز نشد. ارزش معاملات وبملت در این روز ۶۲۱ میلیارد تومان و ارزش معاملات کپشیر ۱۴ میلیارد تومان بود. قیمت روزانهٔ نمادها را میتوانید در صفحهٔ قیمتهای بازار سهام دنبال کنید.
برای سنجش اینکه امروز چقدر غیرعادی بود، شش جلسهٔ پیش از آن را کنار هم بگذارید. دامنهٔ نوسان واقعی وبملت در آن جلسات بین ۱۲ تا ۴۶ ریال بود: ۱٬۱۵۴ تا ۱٬۱۶۶ ریال در ۱۱ مرداد، ۱٬۱۱۶ تا ۱٬۱۵۶ ریال در ۱۰ مرداد، ۱٬۱۳۰ تا ۱٬۱۶۵ ریال در ۷ مرداد و ۱٬۱۷۵ تا ۱٬۲۱۵ ریال در ۴ مرداد. امروز این دامنه صفر بود. تعداد معاملات همین را از زاویهٔ دیگری میگوید: ۱۰٬۴۱۸ معامله در برابر ۱۸٬۹۵۰ معاملهٔ دیروز، ۳۵٬۷۸۷ معاملهٔ ۷ مرداد و ۴۵٬۲۷۹ معاملهٔ ۴ مرداد. کممعاملهترین جلسه از هفت جلسهٔ اخیر این نماد، دقیقاً همان جلسهای بود که بیشترین رشد قیمت را ثبت کرد.
قیمت اعلامی در برابر قیمت تحققیافته
عدد ۱٬۱۹۹ ریال برای وبملت یک قیمت واقعی است، به این معنا که پشت آن ۵٫۱۸ میلیارد سهم واقعاً دست به دست شده است. اما همین عدد برای کسی که در صف ایستاده چیز دیگری است: قیمتی که او در آن معامله نکرد و نمیداند فردا در چه قیمتی معامله خواهد کرد.
تفاوت این دو در ارزشگذاری پرتفوی خودش را نشان میدهد. ارزش سبد سهام هر سهامدار بر پایهٔ قیمت پایانی محاسبه میشود، و شاخص کل بورس تهران هم بر همین مبنا ساخته میشود. وقتی نمادی روی سقف قفل است، این ارزش تا زمانی که صف باز نشده یک ارزش کاغذی است. سهامدار عدد سبز را میبیند، اما تبدیل آن به پول نقد مشروط به این است که فردا کسی حاضر باشد در آن محدوده بخرد.
یک عدد امروز این تناقض را دقیق نشان میدهد: میانگین حجم روزانهٔ وبملت ۶٬۲۴۰٬۶۴۲٬۹۹۹ سهم است و حجم امروزش ۵٬۱۷۹٬۳۵۷٬۶۸۰ سهم، یعنی حدود ۸۳ درصد میانگین خودش. سبزترین روز اخیر این نماد، از روز معمولیاش کممعاملهتر بود. این همان هزینهٔ پنهانِ نقد نبودن است که در درس نقدشوندگی و تفاوت فروش خانه با فروش طلا توضیح دادهایم، این بار روی تابلوی بورس.
محرکها: عرضه از کجا آمد
تمام فروش خالص امروز از سمت حقوقی بود. در وبملت، سهامداران حقیقی ۳٬۸۲۱٬۰۷۵٬۳۵۸ سهم خریدند و ۶۴۱٬۹۹۴٬۳۴۴ سهم فروختند، یعنی خالص ۳٬۱۷۹٬۰۸۱٬۰۱۴ سهم وارد پرتفوی حقیقیها شد. در سوی مقابل حقوقیها ۴٬۵۳۷٬۳۶۳٬۳۳۶ سهم فروختند و ۱٬۳۵۸٬۲۸۲٬۳۲۲ سهم خریدند، یعنی دقیقاً همان مقدار از پرتفوی آنها خارج شد.
تعداد طرفها نامتقارن بود. این حجم فروش حقوقی از سوی تنها ۱۲ کد معاملاتی انجام شد، در حالی که ۱٬۲۵۸ کد حقیقی خریدار بودند. به بیان ساده، تنها دلیلی که امروز اصلاً معاملهای در این نماد انجام شد، این بود که چند فروشندهٔ بزرگ حاضر شدند روی سقف دامنه عرضه کنند. اگر آن عرضه نبود، حجم معاملات به جای ۵٫۱۸ میلیارد سهم میتوانست نزدیک صفر باشد.
صف تا آخرین لحظه باز نشد. آخرین معاملهٔ وبملت ساعت ۱۲:۲۹:۵۵ ثبت شد، یعنی پنج ثانیه مانده به پایان جلسه، و صف همچنان پر بود. کپشیر از این هم زودتر ایستاد: آخرین معاملهاش ساعت ۱۲:۱۶:۴۶ انجام شد و در سیزده دقیقهٔ پایانی جلسه هیچ سهمی از آن دست به دست نشد.
صف فروش، همان مسئله در آینه
آنچه امروز در صف خرید دیدیم، در صف فروش با علامت معکوس و پیامد سنگینتر تکرار میشود. در صف فروش، قیمت روی کف دامنه قفل میشود، تقاضا خالی است و سهامداری که میخواهد خارج شود نمیتواند. تفاوت مهم اینجاست: کسی که در صف خرید جا میماند صرفاً فرصتی را از دست داده، اما کسی که در صف فروش جا میماند داراییاش را در حال کوچکشدن میبیند و ابزاری برای توقف آن ندارد.
در هر دو حالت، عدد روی تابلو همان کاری را میکند: قیمتی نشان میدهد که برای بخشی از بازار در دسترس نبوده است. اینکه چرا سهامداران معمولاً در همین نقاط بدترین تصمیمها را میگیرند، موضوع گزارش جداگانهٔ پنج خطای شناختی رایج در بورس است.
سه نسبتی که ضخامت صف را میسنجند
خواندن یک صف با سه نسبت ساده ممکن است، و هر سه امروز قابل محاسبهاند:
- نسبت حجم صف به حجم معاملات. در وبملت ۱٬۱۳۸٬۷۱۶٬۷۷۰ سهم صف در برابر ۵٬۱۷۹٬۳۵۷٬۶۸۰ سهم معامله، یعنی حدود ۲۲ درصد. در کپشیر همین نسبت ۲۹ درصد است. هرچه این نسبت بزرگتر باشد، فشار پرنشده سنگینتر است.
- ساعت شکلگیری صف. صفی که از دقایق ابتدایی جلسه بسته میشود با صفی که در ساعت پایانی شکل میگیرد یکی نیست. وبملت اولین معاملهاش را روی سقف انجام داد، یعنی نماد از همان ابتدا قفل بود.
- روند چندروزهٔ ضخامت صف. عدد یک روز چیزی نمیگوید؛ آنچه معنا دارد این است که صف در روزهای متوالی در حال آب رفتن است یا ضخیمتر شدن.
برای مقیاس، متوسط اندازهٔ هر سفارش در صف وبملت حدود ۵۴۰ هزار سهم بود، یعنی حدود ۶۵ میلیون تومان به قیمت امروز. مجموع ارزش سفارشهای پرنشدهٔ این نماد حدود ۱۳۶ میلیارد تومان است.
چشمانداز
آنچه دربارهٔ فردا میتوان گفت توصیف سازوکار است، نه پیشبینی قیمت. بازهٔ مجاز فردا بر پایهٔ قیمت پایانی امروز بازتعریف میشود، پس سقف تازه بالاتر از سقف امروز خواهد بود. سرنوشت صف به یک متغیر بستگی دارد: اینکه در قیمتهای بالاتر چه حجمی عرضه ظاهر شود. اگر فروشندگان امروز در قیمت بالاتر هم حاضر به عرضه باشند، صف تخلیه میشود و نماد به معاملهٔ عادی برمیگردد. اگر عرضه نیاید، الگوی امروز میتواند تکرار شود. هیچیک از این دو از روی دادهٔ امروز قابل استنتاج نیست و این گزارش هیچ توصیهای دربارهٔ خرید یا فروش هیچ نمادی ندارد.
زمینهٔ کلی بازار هم در همین روز مساعد بود: شاخص کل با رشد ۱۲۳٬۲۹۵ واحدی معادل ۲٫۳۹ درصد روی ۵٬۲۷۷٬۳۵۲ واحد ایستاد و شاخص هموزن با ۲٫۵۰ درصد رشد به ۱٬۴۹۷٬۸۱۸ واحد رسید (به وقت حدود ۱۶:۵۰ دوشنبه ۱۲ مرداد ۱۴۰۵). در سطح کل بازار نیز خالص ورود سهام به پرتفوی حقیقیها در این روز ۱۹٬۱۵۴٬۳۷۲٬۸۴۶ سهم ثبت شد، بیش از دو برابر روز پیش از آن.
جمعبندی
امروز وبملت یک قیمت داشت و آن قیمت سقف دامنه بود؛ ۱٫۱۴ میلیارد سهم تقاضا هرگز به معامله نرسید و تمام عرضهٔ خالص روز از دوازده کد حقوقی آمد. این مهم است چون سبز بودن یک نماد و قابل معامله بودنش دو چیز جدا هستند، و ارزش پرتفویی که روی قیمت یک نماد قفلشده محاسبه میشود تا باز شدن صف تحقق نیافته است. آن یک چیزی که باید به یاد بماند این است: قیمت داخل صف میگوید بازار در چه عددی متوقف شد، نه اینکه شما در چه عددی میتوانستید معامله کنید.
چه چیزی را رصد کنیم
- نسبت حجم سفارشهای صف به حجم معاملات همان نماد، بهعنوان سنجهٔ فشار پرنشده.
- ساعت شکلگیری صف و اینکه آیا نماد اولین معاملهٔ روزش را روی سقف یا کف دامنه انجام داده است.
- تغییر ضخامت صف در روزهای متوالی، که تنها راه تشخیص تخلیهٔ تدریجی از تثبیت است.
- ترکیب حقیقی و حقوقی در نمادهای صفدار، بهویژه تعداد کدهای طرف عرضه در برابر تعداد کدهای طرف تقاضا.
- ستون حجم مبنا روی تابلو، که امروز برای نمادهای بورس برابر ۱ سهم است و بنابراین در قفلشدگی امروز نقشی نداشت.
- فاصلهٔ قیمت پایانی و آخرین معامله، که در نماد قفلشده به صفر میرسد و خودش نشانهٔ صف است.
این گزارش صرفاً توصیف سازوکار و دادهٔ منتشرشدهٔ تابلو است و هیچ توصیهٔ خرید یا فروشی در آن وجود ندارد.
