در این درس چه یاد میگیرید
طلا در ایران فقط یک شکل ندارد. وقتی میگویند «قیمت طلا»، معمولاً منظور طلای ۱۸ عیار است، اما در کنار آن طلای آبشده و چهار اندازه سکه (امامی، بهار آزادی، نیم، ربع و گرمی) هم در بازار معامله میشوند و هرکدام قیمتگذاری متفاوتی دارند. در این درس یاد میگیرید این نوعها چه فرقی با هم دارند، چه چیزی قیمت هرکدام را میسازد و چطور میتوان با یک مثال عددی، ارزش ذاتی هر گرم طلا را دستی حساب کرد.
تعریفها
عیار (Karat) نسبت طلای خالص به وزن کل یک قطعه است. طلای خالص برای زیورآلات خیلی نرم است، پس آن را با فلزاتی مثل مس یا نقره ترکیب میکنند. عیار ۲۴ یعنی طلای تقریباً خالص (۹۹۹ در ۱۰۰۰)؛ عیار ۱۸، که رایجترین عیار بازار ایران است، یعنی از هر هزار گرم قطعه، ۷۵۰ گرم آن طلای خالص است و ۲۵۰ گرم باقیمانده آلیاژ. به همین دلیل به آن «طلای ۷۵۰» هم میگویند.
طلای آبشده زیورآلات کهنه، شکسته یا بیطرح است که در کوره ذوب و بهصورت شمش یا قطعه خام درآمده. چون طراحی و اجرت ساخت ندارد، ارزش آن فقط بر اساس وزن و عیار محاسبه میشود.
سکه تمام (امامی و بهار آزادی) یک قطعه استاندارد طلا با عیار ۹۰۰ در ۱۰۰۰ و وزن نزدیک به ۸.۱۳۶ گرم است. سکه بهار آزادی طرح قدیمی است که از سال ۱۳۵۸ تا ۱۳۷۰ ضرب شده؛ سکه امامی طرح جدیدتری است که ضرب آن از سال ۱۳۷۰ آغاز شد. از نظر وزن و عیار این دو تفاوتی ندارند؛ تفاوت اصلی در طرح روی سکه و سال ضرب آن است.
نیم سکه، ربع سکه و سکه گرمی کسری از همان سکه تماماند: نیم سکه حدود ۴.۰۷ گرم، ربع سکه حدود ۲.۰۳ گرم و سکه گرمی حدود ۱ گرم وزن دارد؛ هر سه با همان عیار ۹۰۰ در ۱۰۰۰ ضرب میشوند.
حباب سکه اختلاف قیمت بازار سکه با ارزش ذاتی آن (وزن طلای خالصش ضربدر قیمت جهانی و نرخ دلار) است؛ سازوکار دقیق این حباب موضوع یک درس جداگانه است، اما برای فهم قیمت سکه باید بدانید چنین اختلافی وجود دارد.
قیمت طلا و سکه از کجا میآید؟
قیمت هر گرم طلای ۲۴ عیار در ایران از دو متغیر جهانی و یک متغیر داخلی ساخته میشود: قیمت هر اونس طلا در بازار جهانی (به دلار)، نرخ برابری دلار به تومان در بازار آزاد، و تبدیل واحد اونس به گرم (هر اونس برابر ۳۱.۱۰۳۵ گرم است). حاصل این سه عدد، ارزش ذاتی هر گرم طلای خالص را میدهد. برای طلای ۱۸ عیار، همین رقم را در نسبت عیار (۷۵۰ از ۱۰۰۰، یعنی ۰.۷۵) ضرب میکنند.
تا اینجا فقط ارزش ذاتی طلاست. اما قیمتی که در طلافروشی میبینید برای زیورآلات دستساز، سه جزء دیگر هم دارد: اجرت ساخت (دستمزد طلاساز)، سود فروشنده (طبق مقررات تا سقف قانونی) و مالیات بر ارزشافزوده. نکته مهم این است که طبق قانون، این مالیات فقط به اجرت ساخت و سود فروشنده تعلق میگیرد، نه به اصل وزن طلا؛ اگر فروشندهای مالیات را روی کل فاکتور حساب کند، خلاف مقررات عمل کرده است. طلای آبشده چون اجرت ساخت ندارد، قیمتش معمولاً به ارزش ذاتی نزدیکتر است.
قیمت سکه فرمول دیگری دارد: ارزش ذاتی سکه (وزن طلای خالص آن ضربدر قیمت جهانی و دلار) بهعلاوه حبابی که بازار روی آن میگذارد. همین حباب باعث میشود قیمت سکه، برخلاف طلای دستساز، لزوماً با فرمول اجرت و مالیات همخوانی نداشته باشد.
مثالِ عددی
فرض کنید (عددهای زیر کاملاً فرضی و صرفاً برای تمرین فرمولاند) انس جهانی طلا ۲٬۰۰۰ دلار و هر دلار در بازار آزاد ۵۰٬۰۰۰ تومان باشد.
- گرم طلای ۲۴ عیار: (۲٬۰۰۰ ÷ ۳۱.۱۰۳۵) × ۵۰٬۰۰۰ ≈ ۳٬۲۱۴٬۵۰۰ تومان
- گرم طلای ۱۸ عیار (ارزش ذاتی): ۳٬۲۱۴٬۵۰۰ × ۰.۷۵ ≈ ۲٬۴۱۰٬۸۰۰ تومان
- اجرت ساخت فرضی (۷٪): حدود ۱۶۸٬۷۰۰ تومان
- سود فروشنده فرضی (۷٪ روی ارزش ذاتی و اجرت): حدود ۱۸۰٬۵۰۰ تومان
- مالیات بر ارزشافزوده (۱۰٪ فقط روی اجرت و سود): حدود ۳۴٬۹۰۰ تومان
- قیمت نهایی تقریبیِ هر گرم طلای ۱۸ عیارِ دستساز: حدود ۲٬۷۹۴٬۹۰۰ تومان
در همین مثال فرضی، طلای آبشده با همان عیار چون اجرت ندارد، نزدیک به همان ۲٬۴۱۰٬۸۰۰ تومان معامله میشود؛ یعنی حدود ۱۶ درصد ارزانتر از طلای دستساز معادلش.
در بازار ایران
در روز شنبه ۲۰ تیر ۱۴۰۵ (۱۱ ژوئیه ۲۰۲۶)، انس جهانی طلا نزدیک ۴٬۱۲۱ دلار و دلار آزاد نزدیک ۱۷۸٬۵۰۰ تومان بود؛ طلای ۱۸ عیار در همین روز حدود ۱۷٬۵۰۶٬۰۰۰ تومان هر گرم قیمت داشت. سکه امامی حدود ۱۷۷ میلیون تومان، سکه بهار آزادی حدود ۱۷۳ میلیون تومان، نیمسکه حدود ۹۳ میلیون تومان، ربعسکه حدود ۵۳.۴ میلیون تومان و سکه گرمی حدود ۲۶.۵ میلیون تومان معامله میشد؛ حباب سکه امامی در همین روز نزدیک ۳.۸ میلیون تومان بود. این ارقام هر روز تغییر میکنند و صرفاً یک عکس لحظهای از بازارند، نه قاعدهای ثابت؛ برای قیمت لحظهای میتوانید صفحه قیمت سکه و قیمت طلای ۱۸ عیار را ببینید.
خرید و فروش شمش طلا در ایران از طریق حراجهای مرکز مبادله ارز و طلای ایران هم انجام میشود، اما برای سکه، سه مسیر قانونی و معاف از مالیات وجود دارد که در یکی از تحلیلهای سهمینو با جزئیات بیشتری بررسی شده است.
اشتباههای رایج
یک اشتباه رایج این است که قیمت سکه را فقط از روی وزن طلای خالص آن حساب کنند و حباب را نادیده بگیرند؛ در روزهای پرتقاضا، همین حباب میتواند بخش قابلتوجهی از قیمت سکه باشد. اشتباه دوم، مقایسه مستقیم قیمت طلای دستساز و طلای آبشده بدون در نظر گرفتن اجرت است؛ این دو حتی با عیار یکسان، قیمت متفاوتی دارند. اشتباه سوم این باور است که مالیات بر ارزشافزوده روی کل فاکتور طلا محاسبه میشود؛ طبق مقررات، این مالیات فقط شامل اجرت ساخت و سود فروشنده است.
جمعبندی
طلای ۱۸ عیار، طلای آبشده و سکه (در چهار اندازه تمام، نیم، ربع و گرمی) همگی از یک ماده پایه ساخته میشوند، اما قیمتگذاری هرکدام فرمول خودش را دارد: ارزش ذاتی از انس جهانی و دلار میآید، طلای دستساز اجرت و سود و مالیات هم دارد، و سکه علاوه بر ارزش ذاتی، حباب بازار را هم یدک میکشد. در درس پیش با سجام و کد بورسی، دروازه ورود به بورس تهران را دیدیم؛ برای مرور دیگر درسهای پایه سهمینو هم میتوانید به صفحه آموزش سر بزنید.
