جنوب ایران زیر آتش؛ تحلیل سهمینو از پیامدهای اقتصادی و مسیرهای پیش‌رو

پیش از هر عدد و هر جدول، یک نکته را باید گفت: آنچه این روزها بر جنوب و جنوب‌شرق ایران می‌گذرد، پیش از آن‌که یک خبر اقتصادی باشد، یک تراژدی انسانی است. تیم سهمینو همدردی عمیق خود را با خانواده‌های داغدار و همهٔ هموطنانی که در هرمزگان، خوزستان، بوشهر و سیستان‌وبلوچستان این روزهای سخت را از سر می‌گذرانند ابراز می‌کند. این گزارش می‌کوشد در چارچوب همیشگی سهمینو تصویری صادقانه از ابعاد اقتصادی این بحران و مسیرهای محتمل پیش‌رو بدهد، بدون آن‌که رنج انسانی پشت آن را به یک ردیف در جدول قیمت‌ها فروبکاهد. این تحلیل توصیهٔ خرید یا فروش نیست.

چه اتفاقی افتاد

از ساعات پایانی پنجشنبه ۲۵ تیر و در طول شب و روز جمعه ۲۶ تیر ۱۴۰۵، موج حملات آمریکا به مناطق جنوبی و جنوب‌شرقی ایران وارد ششمین شب پیاپی شد. فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) اعلام کرد در این موج «مراکز فرماندهی، سامانه‌های پدافند هوایی، توان موشکی و پهپادی و تأسیسات نظارت ساحلی» ایران، از جمله در بندرعباس، هدف قرار گرفته است. بر پایهٔ گزارش رسانه‌ها، انفجارهایی در اهواز، بندرعباس، قشم، بندرخمیر، سیریک، بوشهر و حوالی فرودگاه ایرانشهر رخ داد.

به گفتهٔ مقام‌های استان هرمزگان (به نقل از الجزیره، ۱۷ ژوئیه)، شش پل هدف قرار گرفت؛ از جمله پل گاریه در مسیر بندرعباس تا خمیر و لار و دو پل در جادهٔ کهورستان به لار، به‌علاوهٔ یک ایستگاه فرعی راه‌آهن در بندرعباس. به‌نظر می‌رسد هدف این حملات بریدن مسیرهای زمینی و ریلیِ متصل‌کنندهٔ بندرعباس، بزرگ‌ترین بندر کشور، به داخل ایران بوده است. یک برج مراقبت دریایی در بندر چابهار نیز آسیب دید. در حملهٔ جداگانه به پادگان بامبور در ایرانشهر، ارتش ایران از کشته‌شدن هفت سرباز خبر داد.

دربارهٔ تلفات انسانی، ارقام منابع رسمی اندکی متفاوت است و باید با احتیاط بازگو شود: سخنگوی دولت اعلام کرد در حملات روزهای اخیر به جنوب کشور بیش از سی شهروند غیرنظامی جان خود را از دست داده‌اند؛ در جدیدترین جمع‌بندی، وزارت بهداشت ایران (به نقل از پرس‌تی‌وی، ۱۷ ژوئیه) اعلام کرد تا صبح جمعه ۳۸ نفر کشته و بیش از ۴۰۰ نفر زخمی شده‌اند که بخشی از مجروحان پس از درمان ترخیص شده‌اند. برای نخستین‌بار، ایران رسماً حمله به زیرساخت برق را تأیید کرد و وزارت نیرو از مردم استان‌های جنوبی خواست مصرف برق را کاهش دهند.

در واکنش، بر اساس گزارش رسانه‌های منطقه‌ای و اعلام ارتش ایران، تهران حملات پهپادی و موشکی به مواضع مرتبط با آمریکا در کویت، بحرین، اردن، قطر و منطقهٔ کردستان عراق انجام داد؛ از جمله پایگاه العدید در قطر، پایگاه علی‌السالم در کویت و مواضع ناوگان پنجم آمریکا در بحرین. این رویدادها در ادامهٔ فروپاشی تفاهم‌نامهٔ اسلام‌آباد رخ می‌دهند که هفتهٔ گذشته در گزارش نبض بازار سهمینو به تفصیل بررسی شد.

سرنوشت دیدار عمان؛ مبهم اما نه لغوشده

گزارش صبح جمعهٔ سهمینو از برنامهٔ دیدار ایران و آمریکا برای شنبه ۲۷ تیر در عمان خبر داده بود. تصویر تا عصر جمعه این است: برخلاف بعضی گزارش‌های پراکنده، هیچ اعلام رسمیِ تأییدشده‌ای مبنی بر لغو این دیدار از سوی وزارت خارجهٔ عمان یا کاخ سفید در دست نیست و واشینگتن همچنان بر تعهد به مذاکره تأکید می‌کند. توجه: گزارش‌هایی که از قول عمان از لغو قطعیِ مذاکرات خبر داده‌اند، به رویداد قدیمی‌تری یعنی لغو دور ششم مذاکرات در جریان جنگ دوازده‌روزهٔ سال گذشتهٔ میلادی بازمی‌گردند و نباید با دیدار شنبه ۲۷ تیر ۱۴۰۵ اشتباه گرفته شوند.

اما در سوی مقابل، مواضع تازهٔ تهران فضای دیدار را به‌شدت سرد کرده است: سخنگوی وزارت خارجهٔ ایران گفته است در شرایط فعلی برنامه‌ای برای مذاکره ندارد و بر دفاع متمرکز است، و پیش‌تر وزیر خارجه تأکید کرده بود مادام‌که تهدیدها ادامه دارد مذاکره بر سر توافق نهایی آغاز نخواهد شد. به بیان ساده، برگزارشدن یا نشدن این دیدار در سایهٔ حملات، خودْ به مهم‌ترین نامعلومیِ بازار بدل شده است.

واکنش بازارها

بورس تهران پنجشنبه و جمعه تعطیل است؛ به همین دلیل آخرین دادهٔ سهام همچنان به بستهٔ روز چهارشنبه ۲۴ تیر بازمی‌گردد و نخستین آزمون واقعی سهام روز شنبه ۲۷ تیر خواهد بود. اما بازارهایی که تعطیلی نمی‌شناسند سیگنال‌های تازه داده‌اند و برجسته‌ترین آن رشد ادامه‌دار نرخ تتر داخلی است.

جدول زیر آخرین ارقام در دسترس تا عصر جمعه ۲۶ تیر ۱۴۰۵ را نشان می‌دهد؛ زمان مرجع هر رقم در ستون آخر و به وقت تهران آمده است. ارقام سهام و ارز رسمی، بستهٔ آخرین روز کاری پیش از تعطیلی‌اند.

نرخ تتر داخلی که به‌صورت شبانه‌روزی معامله می‌شود تا عصر جمعه به حدود ۱۹۳ هزار تومان رسید؛ چند هزار تومان بالاتر از سطح ۱۸۹ هزار تومانیِ صبح جمعه. این رشد درون‌روز مهم‌ترین سیگنال زندهٔ روز است و نشان می‌دهد بازار موازی داخلی، برخلاف امید صبحگاهی به فروکش تنش، پس از موج تازهٔ حملات دوباره فشار پوششی گرفته است. طلای توکنیزه (تتر گلد) نیز با رشد نزدیک به ۰٫۸ درصدی همراه شد، در حالی که اونس جهانی طلا در آخرین قیمت پیش از تعطیلی آخر هفتهٔ بازارهای جهانی پایین‌تر بسته بود. این شکاف میان دو داده دقیقاً همان الگویی است که در گزارش «روزی که بنادر ایران محاصره شد، طلای جهانی ارزان شد» شرح دادیم: بازارهای شبانه‌روزی و داخلی معمولاً سریع‌تر از بازارهای رسمی به رویدادهای امنیتی واکنش نشان می‌دهند.

دلار آزاد در آخرین قیمت رسمیِ ثبت‌شده (بستهٔ پنجشنبه) روی رکورد حوالی ۱۸۸ هزار و ۶۰۰ تومان ایستاده بود و حباب سکهٔ امامی روی ۷ میلیون و ۱۹۴ هزار تومان، از گشادترین سطوح هفته‌های اخیر، قرار داشت؛ یعنی حتی پیش از موج تازهٔ حملات، بازار موازی داخلی نسبت به فروکش تنش تردید داشت. شاخص کل بورس تهران نیز آخرین هفتهٔ کاری را با افت روی ۴ میلیون و ۸۹۳ هزار و ۸۳۴ واحد بسته بود و تا بازگشایی شنبه ثابت می‌ماند. صادقانه باید گفت این عدد عکسِ آخرین لحظهٔ معاملاتی است، نه واکنش امروز بازار سهام.

اثر بر حوزه‌های مختلف سرمایه‌گذاری

این بخش صرفاً چارچوبی برای فهم مکانیزم‌هاست و توصیهٔ خرید یا فروش نیست.

ارز و بازار موازی: جنوب ایران کانون تقریباً تمام مسیرهای صادرات نفت و کالای کشور است؛ هر خبر امنیتی تازه از این منطقه تقاضای پوششی برای دلار و تتر را بالا نگه می‌دارد. رشد نرخ تتر داخلی در عصر جمعه مصداق زندهٔ همین مکانیزم است. اگر حملات ادامه یابد، انتظار عمومی بازار (نه توصیهٔ سهمینو) این است که فشار روی نرخ آزاد و شکاف آن با نرخ رسمی بیشتر شود.

طلا و سکه: حباب سکه که پیش از این هم در حال گشادشدن بود معمولاً نخستین جایی است که ترس داخلی خودش را نشان می‌دهد، چون خرید سکه یعنی در دست داشتن دارایی فیزیکی و قابل‌حمل. نکتهٔ کلیدی این روزها واگراییِ جهت است: اونس جهانی پایین‌تر، اما طلا و سکهٔ داخلی به‌دلیل مؤلفهٔ ارزی مقاوم یا روبه‌بالا.

بورس تهران: بخشی از نمادهای بزرگ بازار، به‌ویژه در صنایع فولاد، پتروشیمی و پالایش که تأسیسات یا بازار هدفشان در جنوب کشور است، از نظر زمان بازگشایی و ریسک عملیاتی زیر ذره‌بین قرار می‌گیرند؛ نمادهای آسیب‌دیده از جنگ پیش از این هم هفته‌ها بسته مانده بودند. در مقابل، ادامهٔ رشد نرخ ارز می‌تواند برای شرکت‌های صادرات‌محور دست‌کم به‌صورت اسمی جذاب‌تر جلوه کند؛ نکته‌ای که تفکیک بازده اسمی از بازده واقعی را در شرایط تورمی مهم‌تر می‌کند.

انرژی، نفت و پتروشیمی: هرمزگان (پالایشگاه و بندر بندرعباس)، بوشهر (منطقهٔ ویژهٔ انرژی پارس) و خوزستان (میدان‌های نفتی و پالایشگاه آبادان) عملاً موتور صادرات انرژی کشورند. آسیب به زیرساخت انرژی یا تعلیق موقت عملیات در این مناطق مستقیماً بر ظرفیت صادرات و درآمد ارزی کشور اثر می‌گذارد. در بازار جهانی نفت برنت طی همین هفته حدود ۱۴ درصد رشد کرد و در اوج هفته به بالای ۸۶ دلار رسید؛ آخرین قیمت ثبت‌شده پیش از آخر هفته حوالی ۸۴٫۴ دلار بود.

کشتیرانی و بنادر: بندرعباس بزرگ‌ترین بندر کانتینری ایران و دروازهٔ اصلی واردات کالای مصرفی کشور است. آسیب به شش پل و اتصال ریلیِ این بندر هزینه و زمان انتقال کالا از بندر به داخل کشور را بالا می‌برد؛ اثری که با تأخیر به قیمت کالاهای وارداتی و نهایتاً تورم مصرف‌کننده منتقل می‌شود. هم‌زمان عبور کشتی‌ها از تنگهٔ هرمز به‌شدت افت کرده است؛ به گزارش رویترز تنها هفت کشتی روز چهارشنبه، نخستین روز کامل پس از بازگشت محاصرهٔ دریایی، از این آبراه عبور کردند در برابر ۱۳ کشتی روز پیش از آن؛ کمینهٔ دو ماه اخیر.

فولاد، سیمان و صنایع انرژی‌بر: بخش قابل‌توجهی از ظرفیت فولاد و آلومینیوم کشور در هرمزگان متمرکز است. ترکیب قطعی‌های برنامه‌ریزی‌شدهٔ برق (توانیر پیش‌تر از افت نزدیک ۴٬۲۰۰ مگاواتی ظرفیت شبکه خبر داده بود) با تأییدِ رسمیِ حمله به زیرساخت برق در همان منطقه، ریسک تولید این صنایع را در کوتاه‌مدت ملموس‌تر کرده است.

مسکن و خودرو: این دو بازار معمولاً با تأخیر نسبت به نرخ ارز واکنش نشان می‌دهند؛ کف قیمتی که رکورد دلار ایجاد کرده احتمالاً در هفته‌های آینده هم پابرجا می‌ماند، هرچند حجم معاملات در مناطق درگیر می‌تواند به‌طور موقت افت کند.

رمزارز: بیت‌کوین و اتریوم جهانی بیشتر تابع سیاست پولی آمریکا هستند تا تحولات جنوب ایران، و هر دو روز جمعه کمی پایین‌تر بودند؛ اما تتر داخلی همچنان آینهٔ تمام‌عیار نرخ ارز باقی مانده و نخستین شاخصی است که واکنش بازار داخلی به اخبار امنیتی را نشان می‌دهد.

سه مسیر پیش‌رو: چارچوب سناریوی سهمینو

سهمینو پیش‌بینی قطعی نمی‌دهد و این بخش مثل همیشه صرفاً چارچوبی برای رصد است، نه توصیهٔ سرمایه‌گذاری. با توجه به نامعلومیِ سرنوشت دیدار عمان، سه مسیر محتمل این‌هاست:

سنجهٔ اصلی برای تشخیص اینکه کدام مسیر در حال شکل‌گیری است، دو رویداد هم‌زمان روز شنبه ۲۷ تیر خواهد بود: نخستین جلسهٔ بورس تهران پس از تعطیلی، و سرنوشت دیدار عمان. هر دو را در تقویم رویدادهای سهمینو و گزارش‌های نبض بازار دنبال خواهیم کرد.

چه چیزی را رصد کنیم

• دیدار شنبهٔ عمان: برگزار می‌شود، لغو می‌شود یا به تعویق می‌افتد؟ هر اعلام رسمی از تهران، واشینگتن یا مسقط جهت هفته را تعیین می‌کند.
• نرخ تتر و دلار آزاد در گذر از تعطیلی: آیا فشار عصر جمعه در بازگشاییِ شنبه تثبیت می‌شود؟
• بازگشایی بورس تهران در شنبه ۲۷ تیر: واکنش شاخص و وضعیت نمادهای صنایع جنوب و نمادهای آسیب‌دیده از جنگ.
• تنگهٔ هرمز و ترافیک نفتکش‌ها: هر نشانه‌ای از ازسرگیری یا توقف کامل عبور.
• زیرساخت برق و صادرات انرژی جنوب: دامنهٔ قطعی‌ها و اثر آن بر تولید صنایع انرژی‌بر.
• بازار جهانی: مسیر اونس طلا و نفت برنت پس از بازگشایی بازارهای جهانی و هر سیگنال تازه از فدرال‌رزرو.

این فهرست صرفاً برای رصد است و هیچ توصیهٔ خرید یا فروشی در آن نیست.

جمع‌بندی

آنچه در جنوب ایران می‌گذرد یک بحران چندلایه است؛ لایه‌ای انسانی که در آن خانواده‌هایی عزیزان خود را از دست داده‌اند، و لایه‌ای اقتصادی که در آن ارز، طلا، بورس و صنایع کشور همگی رد پای این ناآرامی را در خود دارند. رشد نرخ تتر در عصر جمعه و نامعلومیِ سرنوشت دیدار عمان نشان می‌دهد بازار هنوز منتظر یک نقطهٔ روشن است. سهمینو در روزهای آینده هم داده‌ها و هم زمینهٔ انسانی این رویدادها را با همان صداقت همیشگی دنبال و گزارش خواهد کرد. تا آن زمان، دل ما با هموطنان‌مان در هرمزگان، خوزستان، بوشهر و سیستان‌وبلوچستان است.

این تحلیل توصیهٔ خرید یا فروش نیست؛ صرفاً کوششی است برای فهم بهتر شرایط. هر رقم با تاریخ و زمان مرجع خود آمده است.