واردات خودروی کارکرده به مدل‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۳ محدود شد؛ از روز آزادشدن این واردات در ۲۹ مرداد تا امروز دلار آزاد ۴۰٬۸۶۰ تومان بالا رفته است (شنبه ۲۸ شهریور ۱۴۰۵)

سامانه جامع تجارت روز شنبه ۲۸ شهریور ۱۴۰۵ در اطلاعیه‌ای اعلام کرد شرایط سال ساخت در ثبت سفارش واردات خودروهای کارکرده، از محل ماده ۱۱ قانون ساماندهی صنعت خودرو، اصلاح شده است: سن خودرو باید بیشتر از ۳ سال و کمتر از ۵ سال باشد. نتیجهٔ عملی این یک جمله آن است که در سال ۱۴۰۵ تنها مدل‌های ۲۰۲۱، ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ قابل ثبت سفارش‌اند. این محدودسازی در حالی اعلام می‌شود که از روز آزاد شدن همین واردات در ۲۹ مرداد ۱۴۰۵ تا امروز، دلار آزاد در سری ثبت‌شدهٔ سهمینو ۴۰٬۸۶۰ تومان بالا رفته است.

پیش‌زمینه

ماجرا یک ماه پیش شروع شد. فرشاد ابراهیم‌پور، عضو هیئت‌رئیسه مجلس شورای اسلامی، پنجشنبه ۲۹ مرداد ۱۴۰۵ به بورس‌نیوز گفت واردات خودروهای سواری کارکردهٔ ۳ تا ۵ سال ساخت که پیش از این ممنوع بود آزاد شده و سقف واردات خودروی سواری در سال جاری ۲۰ هزار دستگاه تعیین شده است. او هدف سیاست را صریح گفت: یکی از اهداف واردات خودرو، ایجاد رقابت، افزایش تنوع خودروهای موجود در بازار و کمک به متعادل شدن قیمت‌هاست.

فاصلهٔ آن روز تا امروز دقیقاً ۳۰ روز است. در همین ۳۰ روز، نرخی که هر خودروی وارداتی با آن خریده می‌شود جابه‌جا شده است. بر پایهٔ سری ثبت‌شدهٔ سهمینو، دلار آزاد روز ۲۹ مرداد ۱۴۰۵ (۲۰ اوت ۲۰۲۶) روی ۱۸۹٬۴۰۰ تومان ثبت شده و امروز ۲۸ شهریور ساعت ۱۹:۵۹ روی ۲۳۰٬۲۶۰ تومان. تفاوت این دو قرائت ۴۰٬۸۶۰ تومان است، یعنی ۲۱٫۶ درصد بالاتر. هر دو سر این بازه از یک سری و یک منبع خوانده شده‌اند و تاریخ هر دو در متن آمده است.

برای اینکه بزرگی این بازه روشن‌تر شود: شبکهٔ اطلاع‌رسانی طلا و ارز در گزارش ۲۸ شهریور ۱۴۰۵ خود رشد یک‌ماههٔ دلار را ۲۱٫۴۸ درصد اعلام کرده است، و الان‌چند در همان روز کمترین نرخ ۳۰ روز گذشته را ۱۸۹٬۵۰۰ تومان ثبت کرده، یعنی تقریباً همان نقطه‌ای که سری ما برای ۲۹ مرداد نشان می‌دهد.

عددها

همهٔ ارقام زیر تاریخ‌دارند و مرجع هرکدام در همان سطر آمده است.

• دلار آزاد، سری ثبت‌شدهٔ سهمینو: ۲۹ مرداد ۱۴۰۵ روی ۱۸۹٬۴۰۰ تومان، ۲۸ شهریور ۱۴۰۵ ساعت ۱۹:۵۹ روی ۲۳۰٬۲۶۰ تومان. تفاوت: ۴۰٬۸۶۰ تومان، معادل ۲۱٫۶ درصد.
• تأیید مستقل نرخ امروز: الان‌چند ساعت ۲۰:۰۵ روز ۲۸ شهریور ۲۳۱٬۰۰۰ تومان، شبکهٔ اطلاع‌رسانی طلا و ارز همان شب ۲٬۳۰۱٬۰۰۰ ریال، و خبرگزاری مهر ظهر همان روز ۲۲۸٬۲۷۰ تومان.
• شرط تازهٔ سال ساخت: بیشتر از ۳ سال و کمتر از ۵ سال، یعنی در سال ۱۴۰۵ فقط مدل‌های ۲۰۲۱، ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ (سامانه جامع تجارت، ۲۸ شهریور ۱۴۰۵، به روایت خبرگزاری مهر و خبرآنلاین به نقل از ایرنا).
• سقف واردات خودروی سواری در سال ۱۴۰۵: ۲۰ هزار دستگاه (بورس‌نیوز، ۲۹ مرداد ۱۴۰۵).
• شاخص کل بورس تهران در همان بازه: ۲۸ مرداد ۱۴۰۵ روی ۵٬۹۵۲٬۴۸۸ واحد و ۲۸ شهریور روی ۷٬۴۴۸٬۸۴۳ واحد، یعنی ۲۵٫۱ درصد بالاتر. چون ۲۹ مرداد پنجشنبه و بورس تعطیل بود، نزدیک‌ترین مشاهدهٔ پیشین یعنی ۲۸ مرداد مبنا گرفته شده است.
• نماد خودرو (ایران‌خودرو) در همان بازه: قیمت پایانی از ۶۲۹ ریال در ۲۸ مرداد به ۷۱۸ ریال در ۲۸ شهریور، یعنی ۱۴٫۲ درصد بالاتر. همین نماد امروز ۲٫۹۹ درصد پایین‌تر و روی ۷۱۵ ریال آخرین معامله را ثبت کرد (سری ثبت‌شدهٔ سهمینو، ۲۸ شهریور ۱۴۰۵).
• قیمت امروز دو خودروی داخلی در سری سهمینو (۲۸ شهریور ۱۴۰۵): تارا اتومات مدل ۱۴۰۵ سه میلیارد و ۴۰۰ میلیون تومان، و پژو ۲۰۷ اتوماتیک مدل ۱۴۰۵ دو میلیارد و ۹۲۰ میلیون تومان.

محرک‌ها

یک چیز را باید صریح گفت، چون خواندن اشتباه آن آسان است: این ۲۱٫۶ درصد کار آن مصوبه نیست. مجوز واردات خودروی کارکرده نه عرضهٔ ارز کشور را کم می‌کند و نه در این مقیاس تقاضای ارز می‌سازد. آنچه در این پنجره بر دلار اثر گذاشت جای دیگری بود، و گزارش‌های خود ما در همان روزها آن را ثبت کرده‌اند: در گزارش ۱۰ شهریور ۱۴۰۵ دلار آزاد هم‌زمان با تشدید درگیری ایران و آمریکا به رکورد ۲۰۹٬۳۰۰ تومان رسید، و روز بعد نیز هدف قرار گرفتن دو نفتکش در تنگه هرمز و وعدهٔ تحریم بانکی تازه ثبت شد. یک همبستگی که بعد از یک تصمیم می‌آید، اثر آن تصمیم نیست.

مسیر رسیدن نرخ ارز به بازار خودرو اما دو شاخه دارد. شاخهٔ نخست مستقیم است: خودروی وارداتی با ارز خریده می‌شود، پس هر درصد رشد دلار روی قیمت تمام‌شدهٔ آن می‌نشیند. ابراهیم‌پور در همان گفت‌وگوی ۲۹ مرداد به همین نکته اشاره کرده و خواسته بود واردکننده بتواند از منشأ ارز سپردهٔ خود یا دیگران استفاده کند تا فشار تازه‌ای بر منابع ارزی کشور وارد نشود. شاخهٔ دوم غیرمستقیم است و از راه نهادهٔ وارداتی خودروی داخلی می‌گذرد.

شواهد همین پنجره نشان می‌دهد این دو شاخه یکسان عمل نکرده‌اند. اکوایران در گزارش ۲۱ شهریور ۱۴۰۵ نوشت دلار آزاد طی سه روز حدود ۱٫۳ درصد رشد کرده بود، اما در همان بازه قیمت برخی خودروهای وارداتی ۸ تا ۹٫۵ درصد بالا رفت، در حالی که بخش داخلی به دلیل رکود تقاضا کندتر واکنش نشان می‌داد. پیش از آن، اکوایران در ۱۴ شهریور ۱۴۰۵ گزارش کرده بود بازار خودرو دوپاره شده است: خودروهای داخلی وارد فاز اصلاح شدند و وارداتی‌ها صعودی ماندند. به این باید یک محرک داخلی دیگر را هم افزود؛ ایران‌خودرو ۱۲ شهریور ۱۴۰۵ اعلام کرد قیمت مصرف‌کنندهٔ محصولاتش به دلیل افزایش هزینهٔ گواهی اسقاط و شماره‌گذاری بالا می‌رود (بورس‌نیوز، ۱۲ شهریور ۱۴۰۵).

کنار این‌ها، فاصلهٔ قیمت کارخانه و بازار هم سر جای خود مانده است. در گزارش پانزدهمین مرحله فروش اولویت‌بندی ایران‌خودرو در ۱۸ شهریور ۱۴۰۵ دیدیم که این فاصله برای یکی از پرتقاضاترین محصولات دست‌کم صدها میلیون تومان بود. سیاستی که قرار است قیمت را متعادل کند، وارد بازاری می‌شود که شکاف قیمتی‌اش از پیش وجود دارد.

چشم‌انداز

این بخش تحلیل است و نه گزارش. سه نکته از دل ارقام بالا بیرون می‌آید.

نخست، اندازهٔ سیاست. ۲۰ هزار دستگاه در یک سال، سقفی است که در برابر ابعاد بازار خودروی ایران کوچک است؛ انتظار اینکه چنین حجمی به‌تنهایی قیمت را پایین بیاورد، انتظار بزرگی از ابزار کوچکی است. دوم، پنجرهٔ سال ساخت متحرک است. شرط «بیشتر از ۳ و کمتر از ۵ سال» به تقویم گره خورده، نه به یک فهرست ثابت؛ یعنی با آمدن سال ۱۴۰۶ همین پنجره جابه‌جا می‌شود و مدل‌هایی که امروز مجازند از آن بیرون می‌افتند. سوم، و مهم‌تر از هر دو، قید اصلی این سیاست ارز است نه مجوز. تا وقتی نرخی که خودرو با آن خریده می‌شود در یک ماه ۲۱٫۶ درصد جابه‌جا می‌شود، اثر قیمتی مجوز پیش از آنکه خودرویی ترخیص شود بلعیده می‌شود.

جمع‌بندی

امروز ۲۸ شهریور ۱۴۰۵ واردات خودروی کارکرده به مدل‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۳ محدود شد، و این محدودسازی در سی‌امین روز پس از آزاد شدن همان واردات اعلام شد. در همین ۳۰ روز، دلار آزاد ۴۰٬۸۶۰ تومان معادل ۲۱٫۶ درصد بالا رفته است؛ این رشد کار آن مصوبه نبود، اما دقیقاً همان چیزی است که اثر آن را می‌بلعد. اگر یک چیز از این گزارش بماند همین است: وزن یک مجوز واردات را باید با نرخ ارزی سنجید که واردات با آن انجام می‌شود، نه با متن مصوبه. خواندن ما این است که دلار آزاد تا پایان مهر ۱۴۰۵ بالای ۲۰۰ هزار تومان می‌ماند، تا وقتی عرضهٔ ارز از مسیر رسمی تغییر محسوسی نکند؛ و اگر دلار آزاد پیش از پایان مهر زیر ۲۰۰ هزار تومان بسته شود، این خواندن رد شده است.

چه چیزی را رصد کنیم

• نرخ دلار آزاد و اینکه بالای ۲۰۰ هزار تومان می‌ماند یا نه؛ آخرین نرخ در صفحهٔ دلار سهمینو به‌روز می‌شود.
• انتشار جزئیات اجرایی ماده ۱۱، از جمله تعرفه، سازوکار خدمات پس از فروش و نحوهٔ تخصیص سقف ۲۰ هزار دستگاه.
• مهلت‌های ثبت سفارش که به تقویم گره خورده‌اند و تاریخ‌هایشان در تقویم اقتصادی سهمینو دنبال می‌شود.
• فاصلهٔ قیمت کارخانه و بازار در مراحل بعدی فروش خودروسازان، که نشان می‌دهد رقابت وارداتی به بدنهٔ بازار رسیده است یا نه.
• تفکیک رفتار دو بخش وارداتی و داخلی، که در این پنجره یکسان نبوده است.