توافق تنگهٔ هرمز پشت در است؛ بازار فقط برای خبر آغاز مذاکرات ۴٫۴ درصد پرداخت و امضای توافق رویداد بسیار بزرگ‌تری است (سه‌شنبه ۱۳ مرداد ۱۴۰۵)

توافق بازگشایی تنگهٔ هرمز پشت در است. تصویر امروز سه‌شنبه ۱۳ مرداد ۱۴۰۵ را کنار هم بگذارید: رئیس‌جمهور آمریکا خبر نهایی شدن توافق را بازنشر می‌کند، وزیر خزانه‌داری‌اش می‌گوید ممکن است امروز یا فردا حاصل شود، یک شبکهٔ عربی از بیانیهٔ مشترک ایران و عمان ظرف ساعات آینده خبر می‌دهد، و دبیر دیپلماسی گاردین می‌نویسد مسیری که عمان در حال پذیرش آن است عمدتاً طراحی خود ایران است.

و حالا عددی که همه چیز را قاب می‌گیرد: بازار ایران تا این لحظه فقط خبر آغاز گفت‌وگو را قیمت‌گذاری کرده، و همان در دو جلسه ۴٫۴ درصد روی شاخص کل ارزیده است. امضای سند، رویداد بسیار بزرگ‌تری از شروع مذاکره است.

چه چیزی در راه است

ساعت ۱۸:۴۹ امروز دونالد ترامپ در تروث سوشال خبری با مضمون «توافق در آستانه نهایی شدن است» را بازنشر کرد. وزیر خزانه‌داری آمریکا همان روز مدعی شد توافق ممکن است امروز یا فردا حاصل شود. شبکهٔ الحدث ساعت ۱۶:۵۹ و ۱۷:۱۳ به نقل از یک منبع بلندپایه گفت اعلام ترتیبات بازگشایی کامل ممکن است ظرف ساعات آینده یا فردا انجام شود و بیانیه‌ای مشترک از سوی ایران و عمان منتشر شود.

مهم‌تر از سرعت، شکل توافق است. یک مقام ارشد ایرانی در ۱۳ مرداد به پرس‌تی‌وی گفت مذاکرات ایران و عمان بر ایجاد کریدور جدیدی متمرکز است که عبور ایمن کشتی‌ها را تضمین می‌کند و همزمان منافع حاکمیتی ایران را به عنوان کشور ساحلی حفظ می‌کند. پاتریک وینتور، دبیر دیپلماسی گاردین، ساعت ۱۷:۱۸ نوشت عمان زیر فشار آمریکا، اروپا و عربستان در حال پذیرش مسیری است که عمدتاً با ابتکار ایران طراحی شده و کشتی‌ها هنگام ورود به تنگه از آب‌های تحت کنترل ایران عبور خواهند کرد. «نیویورک تایمز» در ۱۳ مرداد نوشت نتیجه می‌تواند پذیرش عملی نقش ایران در مدیریت مهم‌ترین گذرگاه صادرات نفت جهان باشد.

این جزئیات را دست‌کم نگیرید. توافقی که در حال شکل گرفتن است موقعیت ایران را تضعیف نمی‌کند، تثبیت می‌کند. بازاری که این را بفهمد، آن را متفاوت از یک عقب‌نشینی قیمت‌گذاری می‌کند.

مقیاس: بازار برای «شروع مذاکرات» چقدر پرداخت؟

این عدد لنگر همهٔ پیش‌بینی‌های بعدی است. مذاکرات از ۱۲ مرداد کلید خورد و واکنش بازار این بود:

• یکشنبه ۱۱ مرداد ۱۴۰۵: شاخص کل ۵ میلیون و ۱۵۴ هزار واحد، رشد ۱٫۹۶ درصد.
• دوشنبه ۱۲ مرداد ۱۴۰۵: شاخص کل ۵ میلیون و ۲۷۷ هزار و ۳۵۲ واحد، رشد ۱۲۳ هزار و ۲۹۵ واحدی معادل ۲٫۳۹ درصد. «دنیای اقتصاد» همان روز از عبور شاخص از کانال ۵ میلیون و ۲۰۰ هزار واحد خبر داد و «کالاخبر» رشد را ۱۲۳ هزار و ۲۸۱ واحد ثبت کرد.
• مجموع دو جلسه: ۴٫۴ درصد، با ورود ۵٫۸ همت پول حقیقی بر پایهٔ گزارش «بورس‌نیوز» در ۱۳ مرداد.

۴٫۴ درصد در دو جلسه، صرفاً بابت خبر آغاز گفت‌وگو و بدون هیچ سند امضاشده‌ای. این مقیاس را نگه دارید، چون کف مقایسه است نه سقف آن.

مسیر اول: هزینهٔ حمل، سریع‌ترین کانال

ملموس‌ترین اثر بازگشایی، حذف مسیرهای جایگزین است. سهمینو در گزارش ۱۲ مرداد ۱۴۰۵ ثبت کرد که شش نفتکش سعودی به مسیر ۵۶ روزهٔ دور آفریقا رفتند و هزینهٔ هر سفر ۲ تا ۲٫۵ میلیون دلار بالا رفت. هر روز باز ماندن تنگه این اضافه‌هزینه را از زنجیرهٔ تأمین منطقه حذف می‌کند.

تنگه هیچ‌گاه صددرصد بسته نبود: شبکهٔ سی‌ان‌ان در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵ به نقل از منابع کشتیرانی گزارش کرد روزانه سه تا پنج میلیون بشکه نفت خام همچنان از مسیر جنوبی نزدیک به سواحل عمان از خلیج فارس خارج می‌شود. پس آنچه بازگشایی برمی‌گرداند حجم مطلق نیست، بلکه هزینه و بیمه و زمان است؛ و همین است که سریع‌تر از هر چیز دیگری در صورت سود شرکت‌های حمل و نقل، بنادر و واردات‌محور می‌نشیند.

مسیر دوم: نرخ ارز، جایی که قیمت‌گذاری از قبل شروع شده

بازار ارز منتظر امضا نمانده است. امروز ۱۳ مرداد که صرافی‌ها تعطیل بودند، تتر تا ساعت ۱۸:۲۲ با افت ۲ درصدی روی ۱۸۹ هزار و ۴۹۶ تومان نشست و نرخ زندهٔ غیررسمی دلار ساعت ۱۹:۲۰ روی ۱۸۸ هزار و ۷۵۰ تومان (فروش) بود، در حالی که نرخ تابلویی دلار آزاد از پایان ۱۲ مرداد بدون تغییر روی ۱۹۲ هزار و ۸۸۰ تومان مانده است. هر دو سنجهٔ زنده حدود ۴ هزار تومان زیر تابلو معامله می‌شوند: تابلو از همین حالا یک عقب‌ماندگی برای جبران دارد.

عمق حرکت را با نقطهٔ مرجع بسنجید: دلار آزاد روز شنبه ۱۰ مرداد ۱۴۰۵ تا سقف ۱۹۴ هزار و ۵۲۰ تومان بالا رفته بود، چهارمین رکورد در دو هفته. فاصلهٔ آن سقف تا نرخ زندهٔ امروز نزدیک ۳ درصد است، و این تازه پیش از امضاست.

در سکه الگو شدیدتر بود: حباب سکهٔ امامی در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵ در یک روز ۲۹٫۱۶ درصد آب رفت و به یک میلیون و ۶۳۹ هزار تومان رسید، در حالی که خود سکه ۰٫۵۵ درصد بالا رفت. قیمت سکه ماند، ترسی که رویش سوار بود ریخت. سرعت ۲۹ درصدی این تخلیه بهترین شاهد است بر اینکه صرف ریسک در بازار ایران وقتی محرکش برداشته شود با چه شتابی خالی می‌شود.

مسیر سوم: بورس تهران، و اینکه برنده‌ها عوض می‌شوند

اینجا جایی است که باید دقیق بود، چون تفاوت یک گزارش حرفه‌ای با یک شعار همین‌جاست. بازگشایی تنگه برای کشور بدون ابهام مثبت است، اما اثرش روی تابلو یکدست نیست.

شاخص کل وزن سنگینی از پتروشیمی، فلزات اساسی و پالایشی دارد؛ شرکت‌هایی که سودشان تابع دو ورودی است: نرخ ارز و قیمت جهانی کالا. توافق هرمز هر دو را پایین می‌آورد. نفت برنت تا ساعت ۱۸:۱۹ روز ۱۳ مرداد ۱۴۰۵ با افت ۳٫۹۲ درصدی روی ۸۰ دلار و ۵۰ سنت معامله شد و «خبرآنلاین» همان روز از سقوط ۴ درصدی نفت با محرک امید به توافق خبر داد.

در مقابل، سه گروه ورودی هزینه‌شان سبک‌تر می‌شود و بیشترین بهره را می‌برند: حمل و نقل و کشتیرانی و بنادر که مستقیماً از عادی شدن مسیر سود می‌کنند، گروه‌های وارداتی‌محور مانند دارو و بخشی از صنایع مصرفی، و شرکت‌های متکی به تقاضای داخلی که از فروکش کردن انتظارات تورمی بهره می‌برند.

علامت این چرخش از قبل روی تابلو ثبت شده: در ۱۲ مرداد شاخص کل ۲٫۳۹ درصد بالا رفت اما شاخص هم‌وزن ۲٫۵۰ درصد رشد کرد و به یک میلیون و ۴۹۷ هزار و ۸۱۸ واحد رسید. پیشتازی هم‌وزن یعنی پول به سمت نمادهای کوچک و متوسط رفته است.

پیش‌بینی: اگر سند امضا شود

این بخش پیش‌بینی است و بر پایهٔ رفتار مشاهده‌شدهٔ همین بازار در دو هفتهٔ گذشته نوشته شده. هیچ بخشی از آن توصیهٔ خرید یا فروش نیست.

انتظار پایه این است: بازاری که برای شنیدن خبر مذاکره ۴٫۴ درصد در دو جلسه پرداخت، برای دیدن سند دلیلی ندارد کمتر بپردازد. ترتیب واکنش هم قابل پیش‌بینی است. اول ارز، چون نرخ‌های زنده همین حالا حدود ۲ درصد زیر تابلو هستند و این شکاف باید بسته شود. بعد سکه، که حباب ۲۹ درصد تخلیه‌شده‌اش نشان داد با چه سرعتی خالی می‌شود. و بعد سهام، که دیرتر اما گسترده‌تر واکنش می‌دهد و رهبری‌اش نزد گروه‌های حمل و نقل و داخلی‌محور می‌ماند.

تنها متغیر تعیین‌کننده، انتشار بیانیهٔ مشترک ایران و عمان است که تا لحظهٔ انتشار این گزارش هنوز منتشر نشده است. تا وقتی منتشر شود، معامله‌گر روی خبر معامله می‌کند نه روی سند؛ و روزی که منتشر شود، مقیاس واکنش از ۴٫۴ درصد دو جلسهٔ گذشته شروع می‌شود.

جمع‌بندی

حرف اصلی این است: بازار ایران هنوز فقط خبر آغاز مذاکرات را قیمت زده و همان ۴٫۴ درصد در دو جلسه ارزیده است. امضای توافق هرمز رویداد بسیار بزرگ‌تری است و از سه مسیر وارد می‌شود: هزینهٔ حمل و بیمه که سریع‌ترین کانال است و ۲ تا ۲٫۵ میلیون دلار اضافه‌هزینهٔ هر سفر دور آفریقا را حذف می‌کند، نرخ ارز که همین حالا حدود ۲ درصد زیر تابلو معامله می‌شود، و بورس که با تأخیر و به شکل چرخشی واکنش نشان می‌دهد.

و یک چیز را به یاد بسپارید: در روز بعد از توافق، ترکیب برندگان عوض می‌شود. کاهش نرخ ارز و افت قیمت نفت دقیقاً دو ورودی سود پتروشیمی و فلزی و پالایشی است، یعنی سنگین‌وزن‌های شاخص کل. پیشتازی شاخص هم‌وزن در ۱۲ مرداد اولین علامت این چرخش بود و احتمالاً علامت آخر نخواهد بود.

چه چیزی را رصد کنیم

• انتشار بیانیهٔ مشترک ایران و عمان و اینکه متن آن ترتیبات اجرایی دارد یا صرفاً اعلام نیت است.
• فاصلهٔ نرخ تتر با نرخ تابلویی دلار آمریکا در ساعات نخست بازگشایی؛ بسته شدن این شکاف تأیید تنش‌زدایی است.
• نرخ بیمهٔ جنگی کشتی‌ها در مسیر خلیج فارس، که زودتر از هر شاخص دیگری به بازگشایی واقعی واکنش نشان می‌دهد.
• نسبت رشد شاخص هم‌وزن به شاخص کل در جلسات پیش رو، به عنوان سنجهٔ اینکه پول به کدام سمت می‌رود.
• روند حباب سکهٔ امامی پس از افت ۲۹ درصدی روز ۱۲ مرداد، و واکنش گروه‌های صادرات‌محور به نفت برنت زیر ۸۱ دلار.

برای جزئیات جلسهٔ آخر پیش از تعطیلی، گزارش سه شاخص بورس تهران در دوشنبه ۱۲ مرداد ۱۴۰۵ و برای هزینهٔ مسیر جایگزین، گزارش شش نفتکش سعودی و مسیر ۵۶ روزهٔ دور آفریقا را ببینید.