سیمان تهران در سه هفته حدود ۱۴ درصد ارزان‌تر شد؛ ساوه و آبیک ثابت ماندند و شکاف پرمیوم کیسه به ۴۱ درصد رسید (جمعه ۲ مرداد ۱۴۰۵)

سهمینو حدود سه هفته پیش، در گزارش «سهمیه‌بندی برق و قطع گاز صنعت سیمان، عرضه بازار را تنگ‌تر کرد» (۱۱ تیر ۱۴۰۵)، نوشته بود که قیمت هر کیسهٔ سیمان تهران و ساوه تا ۹ تیر به حدود ۲۵۳ هزار تومان رسیده است. امروز تصویر عوض شده است، اما نه برای همه.

در فید قیمت سهمینو، امروز جمعه ۲ مرداد ۱۴۰۵، کیسهٔ سیمان تهران ۲۱۸ هزار تومان است؛ یعنی حدود ۱۴ درصد پایین‌تر از سه هفتهٔ پیش. در همان بازه، ساوه عملاً ثابت مانده و آبیک حتی اندکی بالا رفته است. این گزارش دو پرسش را دنبال می‌کند: چرا تهران از گروه جدا شد، و چرا فاصلهٔ قیمت کیسه‌ای و فله میان تولیدکنندگان این‌قدر نامتقارن است. این تحلیل توصیهٔ خرید یا فروش نیست.

تصویر امروز

قیمت‌های زیر از فید سهمینو در ۲ مرداد ۱۴۰۵ است. ستون سوم محاسبهٔ خودِ ماست: قیمت کیسهٔ ۵۰ کیلویی ضرب‌در ۲۰، تا با قیمت هر تن فله هم‌مقیاس شود.

دو نکته فوراً به چشم می‌آید. نخست، دامنهٔ قیمت فله میان ارزان‌ترین تولیدکننده (شاهرود) و گران‌ترین (ساوه) حدود ۲۴ درصد است. دوم و عجیب‌تر: پرمیوم کیسه‌ای از ۸٫۶ درصد در تهران تا ۴۱٫۳ درصد در شاهرود نوسان دارد. یعنی هزینهٔ «کیسه‌کردنِ» یک کالای تقریباً همگن، میان تولیدکنندگان تا نزدیک پنج برابر تفاوت دارد.

یک تذکر دربارهٔ ردیف فیروزکوه: در فید ما نام مرجع فله «سیمان فیروزکوه» و نام مرجع کیسه‌ای «سیمان فراز فیروزکوه» است. این دو ممکن است یک شرکت نباشند و پرمیوم محاسبه‌شده برای این ردیف باید با احتیاط خوانده شود.

تغییر سه‌هفته‌ای: تهران از گروه جدا شد

اینجا باید صادق بود، چون تفسیر این جدول به یک نکتهٔ روش‌شناختی حساس است. ارقام ۹ تیر در گزارش پیشین ما به‌عنوان قیمت «عمده» و در بستر معاملات نقل شده بود، در حالی که ارقام امروز از فید قیمت سهمینو می‌آید. اگر مبنای این دو قیمت یکی نباشد، بخشی از این افت حدود ۱۴ درصدی می‌تواند تفاوتِ مبنا باشد و نه حرکت واقعی بازار. پیش از هر نتیجه‌گیری قطعی، این دو باید روی یک مبنای واحد تطبیق داده شوند.

با این حال، حتی اگر بخشی از افت تهران به تفاوت مبنا برگردد، یک واقعیت باقی می‌ماند: امروز تهران ارزان‌ترین کیسهٔ این فهرست است، در حالی که گران‌ترین فله را ندارد اما به آن نزدیک است. این ترکیب نامتعارف است و توضیح می‌خواهد.

پیش‌زمینه: تابستانی که برق سیمان را برید

برای فهم این بازار باید تقویم انرژی امسال را دید:

• ۲۴ اردیبهشت ۱۴۰۵: بر اساس دستور وزارت کشور، مصرف برق صنایع فولادی و معدنی تا حد ۱۰ درصدِ دیماند کارخانه‌ها کاهش یافت. تشکل‌های معدن، فولاد و سیمان در نامه‌ای مشترک به رئیس‌جمهور نوشتند این محدودیت «در عمل به‌منزلهٔ توقف تولید و تعطیلی کامل کارخانجات» است.
• اردیبهشت تا مرداد: شرکت‌های برق منطقه‌ای به صنایع اعلام کردند سهمیهٔ برق کاهش می‌یابد؛ به گفتهٔ منابع صنفی، سهمیهٔ برخی واحدهای سیمانی از ۸ مگاوات در اردیبهشت به ۲ مگاوات در تیر و مرداد رسید.
• خرداد ۱۴۰۵: توانیر سهمیه‌بندی برق سیمان و فولاد را به‌تفکیک استان و شهرستان آغاز کرد، با برنامهٔ ادامه تا مرداد.
• هم‌زمان: گاز کارخانه‌های سیمان در چند استان جنوبی به‌طور کامل قطع شد و این واحدها به مازوت روی آوردند.

علی‌اکبر الوندیان، دبیرکل انجمن صنفی صنعت سیمان، در همان مقطع هشدار داده بود که این محدودیت‌ها درست در ماه‌هایی اعمال می‌شود که اوج مصرف سیمان کشور است و نتیجه‌اش «کاهش تولید و کمبود این محصول در بازار» خواهد بود. او هم‌زمان گفته بود صنعت با افزایش عرضه کوشیده التهاب بازار را مهار کند.

محرک‌ها: معمای پرمیوم کیسه

چرا پرمیوم کیسه‌ای در تهران ۸٫۶ درصد و در شاهرود ۴۱٫۳ درصد است؟ چند توضیح ممکن، که هیچ‌کدام در این گزارش اثبات‌شده نیستند و صرفاً فرضیه‌اند:

جغرافیا و حمل. سیمان فله با تانکر مخصوص حمل می‌شود و اقتصاد حملش برای مسافت‌های طولانی ضعیف است؛ سیمان کیسه‌ای بهتر سفر می‌کند. کارخانه‌ای دور از کانون مصرف مانند شاهرود ممکن است فله را درِ کارخانه ارزان بفروشد (چون خریدار محلی محدود است) اما محصول کیسه‌ای‌اش که به بازارهای دورتر می‌رود پرمیوم عادی صنعت را بگیرد. در مقابل، تهران در قلبِ بزرگ‌ترین بازار مصرف کشور است؛ تقاضای فله از سوی کارخانه‌های بتن آماده و پروژه‌های بزرگ در آنجا شدید است و همین می‌تواند قیمت فله را بالا و فاصله‌اش با کیسه‌ای را کم کند.

ظرفیت بسته‌بندی. خط کیسه‌زنی یک گلوگاه فیزیکی است. کارخانه‌ای با ظرفیت بسته‌بندی محدود و تقاضای خرده‌فروشی بالا، طبیعتاً پرمیوم بیشتری می‌گیرد.

ترکیب مشتری. سهم پروژه‌های بزرگ در برابر خرده‌فروشی ساختمانی میان کارخانه‌ها متفاوت است و این ترکیب مستقیماً روی نسبت قیمت فله و کیسه‌ای می‌نشیند.

احتمال ناهمگونی داده. ممکن است بخشی از این پراکندگی به تفاوت شرایط تحویل (درِ کارخانه در برابر تحویل در مقصد) یا تاریخ به‌روزرسانی هر ردیف برگردد. این احتمال را نباید کنار گذاشت.

یک مقایسهٔ جهانی و اینکه به جیب چه کسی می‌رسد

سیمان فلهٔ تهران با نرخ دلار آزادِ حدود ۱۹۳ هزار تومان امروز، حدود ۲۱ دلار بر تن است و شاهرود حدود ۱۷٫۶ دلار. در برابر، بر پایهٔ داده‌های مؤسسهٔ IMARC، قیمت سیمان در چین حدود ۵۴، در آمریکا حدود ۹۶، در بریتانیا حدود ۱۴۰ و در آلمان حدود ۲۵۰ دلار بر تن گزارش شده است. یعنی سیمان ایران کمتر از نصفِ ارزان‌ترین بازار بزرگ جهان قیمت دارد.

دلیلش همان چیزی است که در تحلیل «ارزان‌ترین میلگرد جهان را ایران می‌سازد» هم دیدیم: سیمان کالایی به‌شدت انرژی‌بر است و انرژی در ایران یارانه‌ای است. تناقض ماجرا اینجاست که همین صنعتِ متکی بر انرژی ارزان، تابستان امسال به‌خاطر کمبود همان انرژی نزدیک به تعطیلی رفت.

سیمان و میلگرد دو قلم اصلی بهای تمام‌شدهٔ اسکلت ساختمان‌اند. نوسان حدود ۱۴ درصدی قیمت کیسه، مستقیم روی هزینهٔ ساخت می‌نشیند و با تأخیر در قیمت تمام‌شدهٔ مسکن ظاهر می‌شود. برای سازنده، معنای عملی این جدول ساده است: وقتی فاصلهٔ قیمت میان تولیدکنندگان تا ۲۴ درصد در فله و تا نزدیک ۴۱ درصد در پرمیوم کیسه‌ای است، انتخاب تأمین‌کننده و شکل تحویل (فله در برابر کیسه) خودش یک تصمیم اقتصادی جدی است، نه یک جزئیات لجستیکی.

چشم‌انداز

در پس‌زمینه، پروندهٔ برق صنایع تازه چرخیده است. حدود یک هفته پیش وزیر صمت از تشکیل کمیته‌ای تخصصی میان وزارتخانه‌های صمت و نیرو برای بازنگری جداول خاموشی صنایع خبر داد. سپس نشست هماهنگی مدیریت تأمین برق صنایع برای مرداد و شهریور، با حضور وزیر نیرو، وزیر صمت و نمایندگان بخش خصوصی و به ریاست معاون اجرایی رئیس‌جمهور برگزار شد و بر پایهٔ گزارش‌های ۳۱ تیر و ۱ مرداد، توافق شد برق صنایع در مرداد و شهریور، با هدف جلوگیری از توقف تولید و حفظ اشتغال، قطع نشود.

یعنی همان محدودیتی که قرار بود تا پایان مرداد ادامه یابد و در گزارش قبلی سهمینو عامل اصلی تنگ‌شدن عرضه معرفی شده بود، عملاً برداشته شده است. اما اینجا باید در برابر یک وسوسهٔ تحلیلی مقاومت کرد: این تصمیم نمی‌تواند علتِ افت حدود ۱۴ درصدی قیمت تهران باشد، چون آن افت طی سه هفتهٔ گذشته رخ داده و این توافق تازه اعلام شده است. حداکثر چیزی که می‌توان گفت این است که انتظارِ رفعِ محدودیت، از زمان اعلام کمیتهٔ بازنگری، شاید بر انتظارات فروشندگان اثر گذاشته باشد. علیت واقعی نیازمند دادهٔ تولید و عرضهٔ کارخانه‌هاست که در دسترس ما نیست.

ریسک‌ها و ابهام‌ها

• ابهام مبنای قیمت: مقایسهٔ ۹ تیر با ۲ مرداد ممکن است میان دو مبنای متفاوت باشد؛ این مهم‌ترین ضعف تحلیل حاضر است و صادقانه ثبت می‌شود.
• پایداری تصمیم برق: تعهد عدم قطعی برق برای مرداد و شهریور است. پس از شهریور، و به‌ویژه در زمستان که ناترازی گاز جدی می‌شود، وضعیت می‌تواند برگردد.
• مازوت و هزینهٔ تمام‌شده: واحدهایی که به سوخت جایگزین رفته‌اند هزینهٔ بالاتر و مسئلهٔ زیست‌محیطی دارند.
• ریسک تعمیم: این جدول پنج تولیدکننده را پوشش می‌دهد، نه کل صنعت سیمان کشور.

جمع‌بندی

سه هفته پس از گزارش قبلی ما، بازار سیمان دو چیز تازه نشان می‌دهد. اول، قیمت کیسهٔ تهران حدود ۱۴ درصد پایین آمده در حالی که ساوه و آبیک تقریباً ثابت مانده‌اند؛ شکافی که بخشی از آن می‌تواند واقعی و بخشی ناشی از تفاوت مبنای قیمت باشد و باید تطبیق داده شود. دوم و مستقل از آن، پراکندگی پرمیوم کیسه‌ای میان تولیدکنندگان از ۹ تا ۴۱ درصد است؛ عددی که برای یک کالای تقریباً همگن غیرعادی است و به احتمال زیاد ترکیبی از جغرافیای حمل، ظرفیت بسته‌بندی و ترکیب مشتری را بازتاب می‌دهد. در پس‌زمینه، تصمیم تازه دربارهٔ برق صنایع برای عرضهٔ سیمان مثبت است، اما یک تنفسِ دوماهه است نه حلِ ناترازی؛ و آزمون واقعی‌اش زمستان است. این تحلیل توصیهٔ خرید یا فروش نیست و صرفاً کوششی است برای خواندن دقیق‌تر بازاری که معمولاً فقط با یک عدد میانگین گزارش می‌شود.

چه چیزی را رصد کنیم

• حجم و ارزش عرضهٔ هفتگی سیمان در تالار فیزیکی بورس کالا؛ بهترین سنجهٔ واقعیِ محدودیت تولید.
• اجرای عملی تعهد برق در مرداد و شهریور، در برابر آنچه اعلام شده است.
• بازگشت یا عدم بازگشت گاز به کارخانه‌های استان‌های جنوبی.
• همگرایی یا واگرایی بیشترِ قیمت تهران با ساوه و آبیک در هفته‌های آینده؛ اگر شکاف بسته شود، فرضیهٔ تفاوت مبنا تقویت می‌شود.
• قیمت‌های روزانه در صفحهٔ مصالح سهمینو و رویدادهای تقویم سهمینو.