همان پول را از ۳ آذر ۱۳۹۵ تا ۲۷ آبان ۱۴۰۵ در طلای ۱۸ عیار، دلار آزاد و شاخص کل بورس گذاشتیم و تورم را هم کم کردیم. طلا حدود ۲۲۲ برابر شد، شاخص کل حدود ۱۰۶ برابر و دلار حدود ۷۱ برابر، در حالی که شاخص قیمت مصرفکنندهٔ مرکز آمار حدود ۲۶٫۶ برابر شد. هر سه از گرانی جلو افتادند، اما هر کدام یک بار نزدیک نصف ارزشش را از دست داد.
اگر ده سال پیش پولی داشتید، طلا میخریدید، دلار یا سهام بورس؟ ما هر سه را با همان پول و از همان روز حساب کردیم و گرانی این سالها را هم از نتیجه کم کردیم. جواب کوتاه این است: طلا اول شد، بورس دوم و دلار سوم، و هر سه از گرانی جلو افتادند. ولی پولی که نقد ماند، امروز کمتر از یک بیستم آن روز خرید میکند.
نقطهٔ شروع و پایان
سریهای قیمت سهمینو برای این سه دارایی از چهارشنبه ۳ آذر ۱۳۹۵ (۲۳ نوامبر ۲۰۱۶) شروع میشوند، پس همین روز را شروع گرفتیم. پایان، چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵ (۱۸ نوامبر ۲۰۲۶) است، آخرین روزی که هر سه بازار در آن معامله شدند. فاصلهٔ این دو روز یک هفته کمتر از ده سال کامل است.
طلای ۱۸ عیار (هر گرم): از ۱۱۰ هزار و ۳۲۰ تومان (۱٬۱۰۳٬۲۰۱ ریال) به ۲۴ میلیون و ۴۵۹ هزار و ۶۰۰ تومان (۲۴۴٬۵۹۶٬۰۰۰ ریال) رسید، یعنی حدود ۲۲۱٫۷ برابر: ۲۴۴٬۵۹۶٬۰۰۰ ÷ ۱٬۱۰۳٬۲۰۱ = ۲۲۱٫۷.
شاخص کل بورس تهران: از ۷۹٬۳۸۵٫۶ واحد به ۸٬۳۹۲٬۰۱۷٫۸ واحد رسید، یعنی حدود ۱۰۵٫۷ برابر: ۸٬۳۹۲٬۰۱۷٫۸ ÷ ۷۹٬۳۸۵٫۶ = ۱۰۵٫۷.
دلار بازار آزاد: از ۳ هزار و ۷۳۷ تومان (۳۷٬۳۷۲ ریال) به ۲۶۶ هزار و ۳۳۰ تومان (۲٬۶۶۳٬۳۰۰ ریال) رسید، یعنی حدود ۷۱٫۳ برابر: ۲٬۶۶۳٬۳۰۰ ÷ ۳۷٬۳۷۲ = ۷۱٫۳.
گرانی در همین مدت چقدر بود؟
شاخص قیمت مصرفکنندهٔ مرکز آمار ایران (کل کشور، پایهٔ ۱۴۰۰ برابر ۱۰۰) برای آذر ۱۳۹۵ عدد ۲۸٫۶۳ و برای مهر ۱۴۰۵، آخرین ماهی که منتشر شده، عدد ۷۶۱٫۷۹ است. خبرگزاری مهر هم عدد مهر ۱۴۰۵ را ۷۶۱٫۸ گزارش کرده است. پس سبد خرید یک خانوار معمولی حدود ۲۶٫۶ برابر گران شد: ۷۶۱٫۷۹ ÷ ۲۸٫۶۳ = ۲۶٫۶. شاخص آبان ۱۴۰۵ هنوز منتشر نشده است، پس بازهٔ تورم با بازهٔ قیمتها یکی دو ماه فرق دارد. تورم یعنی قیمتها کمکم بالا میروند و پولی که کنار گذاشتهاید همانقدر میماند؛ درس پول، تورم و قدرت خرید این را کامل توضیح میدهد.
رتبهبندی، بعد از کم کردن گرانی
برای اینکه بدانیم هر دارایی واقعاً چقدر قدرت خرید ساخت، رشد اسمیاش را بر رشد شاخص قیمت تقسیم کردیم:
طلا: ۲۲۱٫۷ ÷ ۲۶٫۶ = حدود ۸٫۳ برابر قدرت خرید آن روز.
بورس (شاخص کل): ۱۰۵٫۷ ÷ ۲۶٫۶ = حدود ۴٫۰ برابر.
دلار: ۷۱٫۳ ÷ ۲۶٫۶ = حدود ۲٫۷ برابر.
پول نقد: ۱ ÷ ۲۶٫۶ = حدود ۰٫۰۳۸، یعنی کمتر از یک بیستم قدرت خرید آن روز.
مثال ده میلیون تومان
فرض کنید ۳ آذر ۱۳۹۵ ده میلیون تومان پسانداز داشتید. برای اینکه امروز همان قدرت خرید را داشته باشید، به حدود ۲۶۶ میلیون تومان نیاز دارید (۱۰ × ۲۶٫۶).
طلا: حدود ۹۰٫۶ گرم طلای ۱۸ عیار میخرید که با قیمت ۲۷ آبان ۱۴۰۵ حدود ۲ میلیارد و ۲۱۷ میلیون تومان میارزد.
بورس: اگر پولتان دقیقاً همپای شاخص کل رشد کرده بود، حدود یک میلیارد و ۵۷ میلیون تومان میشد.
دلار: حدود ۲٬۶۷۶ دلار میخرید که امروز حدود ۷۱۳ میلیون تومان میارزد.
نقد: همان ده میلیون تومان، در برابر ۲۶۶ میلیون تومانی که برای حفظ قدرت خرید لازم بود.
این نوشته ادامهٔ دو حساب پنجسالهای است که این هفته منتشر کردیم: سکه در پنج سال و دلار در پنج سال. در آن بازهٔ کوتاهتر هم ترتیب همین بود: فلز زرد جلوتر از دلار.
راه هیچکدام صاف نبود
عدد ده ساله فقط مال کسی است که وسط راه نفروخت. هر سه دارایی یک بار در چند ماه نزدیک نصف ارزششان را از دست دادند:
طلا: از ۵۴۹ هزار تومان در ۳ مهر ۱۳۹۷ به ۳۰۱ هزار و ۵۰ تومان در ۲۵ آذر ۱۳۹۷، حدود ۴۵ درصد پایینتر.
دلار: از ۱۸ هزار و ۶۶۸ تومان در ۳ مهر ۱۳۹۷ به ۹ هزار و ۷۱۰ تومان در ۲۰ آذر ۱۳۹۷، حدود ۴۸ درصد پایینتر.
بورس: شاخص کل از ۲٬۰۷۸٬۵۴۶٫۸ واحد در ۱۹ مرداد ۱۳۹۹ به ۱٬۰۹۵٬۶۹۷٫۷ واحد در ۳ خرداد ۱۴۰۰ رسید، حدود ۴۷ درصد پایینتر، و تا ۹ فروردین ۱۴۰۲ طول کشید تا دوباره از آن اوج بگذرد.
این حساب چه چیزهایی را نشان نمیدهد
هزینهٔ خرید و فروش. قیمت هر گرم طلای ۱۸ عیار، قیمت طلای خام است؛ طلای زینتی اجرت و مالیات دارد و سکه معمولاً کمی گرانتر از طلای داخلش معامله میشود. صرافی هم دلار را کمی گرانتر میفروشد و ارزانتر میخرد. هیچکدام از این هزینهها در حساب نیامده است.
شاخص را نمیشود خرید. شاخص کل بورس تهران سود نقدی شرکتها را هم در خود حساب میکند، اما کسی خود شاخص را نمیخرد. سبد سهام یا صندوق واقعی، نتیجهٔ دیگری داشته است.
سکه و خانه در این مقایسه نیستند. سری قیمت سکهٔ امامی ما به ده سال پیش نمیرسد، پس طلا را با قیمت هر گرم طلای ۱۸ عیار سنجیدیم. برای خانه هم یک سری رسمی با یک روش ثابت در این ده سال نداریم؛ عددی که برای تهران داریم، میانگین قیمت پیشنهادی هر متر است (۲۲۰ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان در ۱ آبان ۱۴۰۵، در صفحهٔ قیمت مسکن تهران) و با قیمت معاملهشدهٔ ده سال پیش قابل مقایسه نیست.
تورم میانگین کل کشور است. خرج هر خانواده ممکن است تندتر یا کندتر از این میانگین بالا رفته باشد.
گذشته، آینده نیست. این رتبه دربارهٔ ده سال گذشته است و چیزی دربارهٔ ده سال بعد نمیگوید.
جمعبندی
در این ده سال، طلا بیشترین قدرت خرید را ساخت، بورس دوم شد و دلار سوم، و پول نقد بیشترین ضرر را داد. ولی هر سه دارایی یک بار نزدیک نصف ارزششان را از دست دادند، پس این نتیجه فقط مال کسی است که در آن روزها نفروخت. قبل از هر خرید از خودتان بپرسید: این پول را کِی لازم دارم؟ قیمت روز طلای ۱۸ عیار و دلار را در سهمینو ببینید.
منابع: سریهای قیمت سهمینو (طلای ۱۸ عیار، دلار آزاد و شاخص کل بورس تهران، ۳ آذر ۱۳۹۵ تا ۲۷ آبان ۱۴۰۵)، مرکز آمار ایران (شاخص قیمت مصرفکنندهٔ کل کشور، آذر ۱۳۹۵ تا مهر ۱۴۰۵)، خبرگزاری مهر (شاخص مهر ۱۴۰۵).