تسهیلات ۴۰۰ میلیون تومانی نوسازی خودروهای فرسوده از هفته آینده اجرا می‌شود؛ فاصله تا قیمت ارزان‌ترین خودروی صفر هنوز بالای ۵۰۰ میلیون تومان است (جمعه ۲۳ مرداد ۱۴۰۵)

فرشاد مقیمی، معاون وزیر صمت و رئیس هیئت‌عامل سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران (ایدرو)، جمعه ۲۳ مرداد ۱۴۰۵ اعلام کرد آیین‌نامهٔ اصلاحی قانون ساماندهی صنعت خودرو از هفتهٔ آینده اجرایی می‌شود. بر اساس این آیین‌نامه، مالکان خودروهای فرسوده که هنگام ثبت‌نام در سامانهٔ اسقاط گزینهٔ «جایگزینی» را انتخاب کنند، بدون قرعه‌کشی و بدون قرار گرفتن در صف به یک خودروساز معرفی می‌شوند و تا ۴۰۰ میلیون تومان تسهیلات بانکی با سود حدود ۸ درصد و بازپرداخت سه‌ساله دریافت می‌کنند. اما مقایسهٔ این رقم با قیمت روز خودروهای صفر نشان می‌دهد فاصله تا خرید نقدی حتی ارزان‌ترین مدل بازار هنوز صدها میلیون تومان است.

پیش‌زمینه

به گفتهٔ مقیمی، تدوین این آیین‌نامه بیش از یک سال طول کشیده و با مشارکت حدود ۱۸ تا ۱۹ دستگاه اجرایی نهایی شده، سپس در هیئت وزیران به تصویب رسیده و اخیراً برای اجرا ابلاغ شده است. سیاست اسقاط و جایگزینی خودروهای فرسوده تازگی ندارد؛ مقیمی گفت سال گذشته (۱۴۰۴) نیز بیش از ۷۰ هزار دستگاه خودرو در همین چارچوب اسقاط و جایگزین شدند. قیمت هر گواهی اسقاط نیز حدود سه تا چهار ماه پیش، در حدود ۶۰ میلیون تومان اعلام شده بود؛ رقمی که برخی مالکان خودروهای فرسوده ممکن است تا سه فقره از آن (مجموعاً حدود ۱۸۰ میلیون تومان) دریافت کنند. طرح تازه که از هفتهٔ آینده اجرا می‌شود، این ابزار قدیمی‌تر (گواهی اسقاط) را با یک تسهیلات بانکی کم‌بهرهٔ جدید ترکیب می‌کند تا انگیزهٔ جایگزینی را بالا ببرد.

عددها

• ۴۰۰ میلیون تومان: سقف تسهیلات بانکی برای جایگزینی هر خودروی فرسوده، با سود حدود ۸ درصد و بازپرداخت سه‌ساله (اعلام مقیمی، جمعه ۲۳ مرداد ۱۴۰۵؛ به‌نقل از ایسنا، ایرنا، اقتصادآنلاین، دنیای اقتصاد و خبرآنلاین).
• ۶۰ میلیون تومان: ارزش هر گواهی اسقاط خودروی فرسوده، اعلام‌شده حدود سه تا چهار ماه پیش (اواخر بهار ۱۴۰۵).
• تا ۱۸۰ میلیون تومان: سقف مجموع ارزش گواهی اسقاط برای مالکانی که واجد شرایط دریافت سه فقره گواهی هستند.
• بیش از ۷۰ هزار دستگاه: شمار خودروهای اسقاط و جایگزین‌شده در سال ۱۴۰۴ در همین چارچوب، به گفتهٔ مقیمی.
• یک میلیارد و ۱۵۰ میلیون تومان: قیمت نقدی سایپا پراید ۱۵۱ GX، ارزان‌ترین خودروی صفر رصدشدهٔ فهرست قیمت سهمینو، به‌روزرسانی جمعه ۲۳ مرداد ۱۴۰۵.
• محاسبهٔ سهمینو: با جمع حداکثر تسهیلات (۴۰۰ میلیون تومان) و حداکثر ارزش گواهی اسقاط (۱۸۰ میلیون تومان)، مجموع کمک دولتی به حدود ۵۸۰ میلیون تومان می‌رسد؛ یعنی نزدیک به ۵۷۰ میلیون تومان از قیمت ارزان‌ترین خودروی صفر بازار همچنان بر عهدهٔ خریدار باقی می‌ماند. برای مالکانی که تنها یک گواهی اسقاط (۶۰ میلیون تومان) دریافت می‌کنند، این فاصله به حدود ۶۹۰ میلیون تومان می‌رسد.

محرک‌ها

دلیل اصلی دولت برای فشار روی اسقاط خودروهای فرسوده، مصرف سوخت بالا و آلودگی هواست؛ موضوعی که به گفتهٔ مقیمی «شهروندان آثار آن را به‌ویژه در سال‌های اخیر لمس کرده‌اند». در کنار مشوق مالی، قانون از هم‌اکنون محدودیت‌های ترددی برای خودروهای فرسوده در کلان‌شهرها اعمال کرده است: به گفتهٔ مقیمی، پلیس راهور اعلام کرده نقل‌وانتقال و تعویض پلاک این خودروها در کلان‌شهرها ممنوع است و کدهای جریمهٔ هوشمند به‌صورت سیستمی اعمال می‌شود. سهمیهٔ سوخت این خودروها تنها در صورتی ادامه پیدا می‌کند که مالک در سامانهٔ اسقاط ثبت‌نام کرده باشد. این محدودیت‌ها منحصر به خودروهای شخصی نیست و تاکسی‌های اینترنتی، ناوگان حمل‌ونقل عمومی و خودروهای خدماتی و باربری را هم دربرمی‌گیرد. مقیمی همچنین به‌صراحت پذیرفت این آیین‌نامه در دورانی طراحی شده بود که رشد اقتصادی ۸ تا ۱۰ درصدی برای کشور پیش‌بینی می‌شد، نه شرایط کنونی جنگ، اما تأکید کرد دولت با وجود این تفاوت مکلف به اجرای قانون است.

چشم‌انداز

با آغاز اجرا از هفتهٔ آینده، نخستین آزمون واقعی طرح این خواهد بود که چه سهمی از مالکان خودروهای فرسوده گزینهٔ «جایگزینی» را به‌جای اسقاط سادهٔ بدون جایگزین انتخاب می‌کنند. نرخ سود حدود ۸ درصدی این تسهیلات پایین‌تر از نرخ رایج بازار غیررسمی است، اما جزئیات نهایی مانند مبلغ دقیق اقساط، کارمزد و سازوکار پرداخت هنوز در چارچوب دستورالعمل اجرایی طرح مشخص نشده است. تجربهٔ سال گذشته (بیش از ۷۰ هزار دستگاه) نشان می‌دهد ظرفیت اجرایی این نوع طرح‌ها محدود است؛ باید دید خودروسازان تا چه اندازه می‌توانند حجم تقاضای احتمالی هفته‌های آینده را در مهلت معقول پاسخ دهند. این بخش، پیش‌بینی نویسنده است و نه گزارشی از رخدادی قطعی.

جمع‌بندی

دولت از هفتهٔ آینده تسهیلات ۴۰۰ میلیون تومانی با سود حدود ۸ درصد و بازپرداخت سه‌ساله را برای جایگزینی خودروهای فرسوده اجرایی می‌کند و همزمان محدودیت‌های تردد این خودروها را در کلان‌شهرها تشدید می‌کند. اما این رقم، حتی در کنار حداکثر ارزش گواهی اسقاط، هنوز کمتر از نیمی از قیمت ارزان‌ترین خودروی صفر بازار را پوشش می‌دهد؛ مالک خودروی فرسوده باید دست‌کم ۵۷۰ تا ۶۹۰ میلیون تومان دیگر از منابع خودش یا وام‌های تکمیلی تأمین کند. برای مالکان خودروهای فرسوده، نکتهٔ عملی این است که ثبت‌نام در سامانهٔ اسقاط، حتی پیش از تصمیم قطعی دربارهٔ جایگزینی، برای حفظ سهمیهٔ سوخت و پیشگیری از محدودیت تردد ضروری است.

چه چیزی را رصد کنیم

• انتشار دستورالعمل اجرایی نهایی طرح و جزئیات دقیق اقساط، از هفتهٔ آینده
• واکنش قیمت خودروهای پرتقاضایی مانند پراید ۱۵۱ و ساینا به افزایش احتمالی تقاضای جایگزینی
• گزارش مردادماه مرکز آمار ایران دربارهٔ روند قیمت خودرو در بازار

پیش از این نیز قرعه‌کشی ایران‌خودرو و ماهیت خودرو به‌عنوان شبه‌دارایی در ایران را بررسی کرده بودیم. فهرست کامل قیمت خودروهای صفر بازار هم در صفحهٔ قیمت خودرو سهمینو در دسترس است.