مقالات
تحلیلها و توضیحهای بیطرف و تاریخدار از بازارهای ایران.
پزشکیان نرخ سوم بنزین را به ۱۰ هزار تومان میرساند؛ زنجیرهٔ اثر آن بر تورم، دلار، طلا و بورس تحلیل شد (جمعه ۶ شهریور ۱۴۰۵)
رئیسجمهور پزشکیان شامگاه جمعه ۶ شهریور ۱۴۰۵ گفت نرخ سوم بنزین، پس از هماهنگی نهادها، از ۵ هزار به ۱۰ هزار تومان در هر لیتر خواهد رسید و بیش از این رقم بالاتر نمیرود. این نخستینبار است که رقم نهایی نرخ سوم را بالاترین مقام اجرایی کشور تأیید میکند؛ زمان اجرا هنوز اعلام نشده است. سهمینو زنجیرهٔ اثر این تصمیم را بر تورم، دلار، طلا، بورس و صنایع مختلف بررسی میکند.
چه کسی سهمیهٔ تولید اوپکپلاس را تعیین میکند؛ نقش کمیتهٔ نظارت و روسیه
اوپکپلاس چطور سهمیهٔ تولید نفت اعضا را تعیین میکند؟ در این درس با دو لایهٔ تصمیمگیری، یعنی هفت تولیدکنندهٔ داوطلب و کمیتهٔ مشترک نظارت وزارتی (JMMC)، جایگاه روسیه در کنار عربستان، و تفاوت آن با اتحادیهٔ اقتصادی اوراسیا آشنا میشوید.
عارف: یارانهٔ بنزین دهک دهم ۲۳ برابر دهک اول است؛ دولت رقم ۸۰ هزار تومانی را تکذیب کرد (یکشنبه ۱ شهریور ۱۴۰۵)
محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهور، یکشنبه ۱ شهریور ۱۴۰۵ گفت دهک دهم درآمدی ۲۳ برابر دهک اول از یارانهٔ بنزین بهرهمند میشود و تأمین بنزین یارانهای سالانه چند میلیارد دلار هزینه دارد. در واکنش، فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، رقم ۸۰ هزار تومانی مطرحشده در شبکههای اجتماعی برای قیمت بنزین را تکذیب کرد و گفت هیچ عدد یا الگوی جدیدی هنوز تصویب نشده است.
یوان چین و نفت ایران چطور به هم گره خوردهاند؟
چرا خریدار اصلی نفت ایران پالایشگاههای مستقل چین در شاندونگاند، پول این معاملات چطور بدون دلار و در یوان تسویه میشود، و رشد یا کندی اقتصاد چین چه ربطی به بازار ارز و سکهٔ تهران دارد.
کرایهٔ نفتکشهای غولپیکر خلیج فارس به آسیا به ۵۱۰ هزار دلار در روز رسید؛ رکورد از پایان ژوئن، درست پس از پایان آتشبس ۶۰ روزهٔ ایران و آمریکا (سهشنبه ۲۷ مرداد ۱۴۰۵)
کرایهٔ روزانهٔ نفتکشهای غولپیکر (ویالسیسی) در مسیر خلیج فارس به آسیا این هفته تا ۵۱۰ هزار دلار در روز رسید؛ بالاترین سطح از پایان ژوئن. به گزارش بلومبرگ، اجارهٔ یک نفتکش برای حمل نفت خام از خلیج فارس به شرق آسیا این هفته ۳۱ میلیون دلار تمام شده و تنها ۲۵ فروند از ۴۸۶ نفتکش غولپیکر جهان حاضر به بارگیری از خلیج فارساند. این جهش همزمان با پایان بدون تمدید آتشبس ۶۰ روزهٔ ایران و آمریکا، روز دوشنبه ۲۶ مرداد، رخ داده است.
تولید نفت امارات در ژوئن به رکورد ۴٫۱ میلیون بشکه در روز رسید؛ ادنوک با دور زدن هرمز بیش از ۹۰ میلیون بشکه فروخته است (چهارشنبه ۲۱ مرداد ۱۴۰۵)
بر پایه برآورد آژانس بینالمللی انرژی که اویلپرایس گزارش کرده، تولید نفت امارات از ۳٫۳ میلیون بشکه در روز در مه به رکورد تاریخی ۴٫۱ میلیون بشکه در روز در ژوئن رسید. ادنوک از ابتدای ژوئن با هشت حراج نقطهای و دور زدن تنگه هرمز بیش از ۹۰ میلیون بشکه فروخته، درست وقتی به گفته بانک آو امریکا تنها ۵ تا ۱۰ کشتی در روز از هرمز عبور میکند؛ پیش از جنگ این رقم حدود ۱۴۰ کشتی بود.
برنت، دبلیوتیآی و سبد اوپک چیستند و چرا قیمتشان یکی نیست؟
در این درس یاد میگیرید برنت، دبلیوتیآی و سبد اوپک چه هستند، چرا قیمت هر کدام متفاوت است، و چگونه نوسان نفت مستقیم به بودجهٔ دولت و بازار ارز ایران میرسد؛ با یک مثال عددی فرضی و اعداد واقعیِ تاریخدار.
نفت برنت در یک روز نزدیک ۵ درصد جهش کرد و از ۸۷ دلار گذشت؛ ایران بازگشایی هرمز را به شش شرط منوط کرد و حوثیها مدعی حمله پهپادی به پالایشگاه جازان شدند (دوشنبه ۱۹ مرداد ۱۴۰۵)
عصر دوشنبه ۱۹ مرداد ۱۴۰۵ (۱۰ اوت ۲۰۲۶)، برنت با جهشی نزدیک به ۵ درصد از ۸۷ دلار گذشت؛ سهمینو ساعت ۲۰:۳۷ به وقت تهران آن را ۸۷.۲۵ دلار ثبت کرد، همسو با تیجیجییو (۸۷.۴۸ دلار) و اویلپرایس (۸۷.۳۷ دلار). محرک این جهش: شورای عالی امنیت ملی ایران بازگشایی هرمز را به شش شرط منوط کرد و حوثیها مدعی حملهٔ پهپادی به پالایشگاه جازان عربستان شدند.
آمریکا در تیر ۲۳ هزار شغل از دست داد؛ طلا با جهش ۲.۷ درصدی به ۴٬۳۵۵ دلار رسید و نقره ۴.۲۵ درصد بالا پرید (جمعه ۱۶ مرداد ۱۴۰۵)
گزارش اشتغال آمریکا برای تیرماه (ژوئیه) نشان داد اقتصاد این کشور ۲۳ هزار شغل از دست داده، در برابر پیشبینی حدود ۸۰ تا ۸۳ هزار شغل جدید؛ نرخ بیکاری برخلاف انتظار از ۴.۲ به ۴.۱ درصد کاهش یافت، اما با افت مشارکت نیروی کار به پایینترین سطح از سال ۲۰۲۱. در واکنش، انس جهانی طلا جمعه ۱۶ مرداد ۱۴۰۵ با جهش حدود ۲.۷ درصدی به ۴٬۳۵۵ دلار رسید و نقره ۴.۲۵ درصد بالا پرید و به کانال ۶۴ دلار رسید.
بورس کالا چیست: از حراج فیزیکی تا گواهی سپرده و سلف موازی استاندارد
بورس کالای ایران زیر یک نام سه بازار مجزا را اداره میکند. در این درس یاد میگیرید فولاد و سیمان در تالار فیزیکی چطور با حراج قیمت میخورند، گواهی سپردهٔ کالایی سکه، نقره و زعفران چه چیزی را نمایندگی میکند، و سلف موازی استاندارد چه فرقی با یک پیشفروش ساده و با قرارداد آتی دارد.
قرارداد آتی و اختیار معامله: اهرم، وجه تضمین و مارجین کال چگونه کار میکنند؟
قرارداد آتی تعهد میسازد و قرارداد اختیار معامله حق. در این درس یاد میگیرید این تفاوت یککلمهای چگونه شکل ریسک را عوض میکند: وجه تضمین اولیه و حداقل وجه تضمین چیستند، تسویهٔ روزانه چطور سود و زیان را هر شب جابهجا میکند، اهرم از کجا میآید و اخطار افزایش وجه تضمین دقیقاً در چه لحظهای صادر میشود. فقط سازوکار، بدون هیچ توصیهٔ معاملاتی.
شش نفتکش سعودی به مسیر ۵۶ روزه دور آفریقا رفتند؛ هزینهٔ هر سفر ۲ تا ۲٫۵ میلیون دلار بالا رفت (دوشنبه ۱۲ مرداد ۱۴۰۵)
شرکت اطلاعات دریایی ویندوارد روز دوشنبه ۱۲ مرداد ۱۴۰۵ گزارش کرد سفر یک نفتکش سعودی از مسیر دماغهٔ امید نیک ۵۶ روز طول میکشد، در برابر ۲۴ روز از مسیر بابالمندب؛ هزینهٔ هر تردد ۲ تا ۲٫۵ میلیون دلار بالا رفته و دستکم شش نفتکش مسیر خود را تغییر دادهاند. همان روز نفت برنت ۵٫۳۴ درصد افت کرد و به ۸۳٫۴۷ دلار رسید؛ بازار کاغذی تنشزدایی را قیمتگذاری کرد، اما نقشهٔ فیزیکی حمل نفت خلاف آن حرکت کرد.
روزی ۱۶۰ میلیون دلار: سود فصلی اکسونموبیل و شورون به ۲۶٫۶ میلیارد دلار رسید؛ آناتومی صرف ریسک ژئوپلیتیک (شنبه ۱۰ مرداد ۱۴۰۵)
اکسونموبیل و شورون روز جمعه ۹ مرداد ۱۴۰۵ (۳۱ ژوئیه ۲۰۲۶) کارنامهٔ فصل دوم ۲۰۲۶ را اعلام کردند: ۱۴٫۵ و ۱۲٫۱ میلیارد دلار سود، روی هم ۲۶٫۶ میلیارد دلار. سود اکسون تقسیم بر ۹۱ روز فصل، نزدیک ۱۶۰ میلیون دلار در روز میشود. نکتهٔ اصلی اما بزرگی عددها نیست: تولید اکسون در همین فصل نسبت به فصل پیش کمتر شد و سودش بیش از سه برابر. این گزارش مکانیزم صرف ریسک ژئوپلیتیک، مسیر انتقال ثروت در آن، و جای ایران در این معادله را باز میکند.
۲٬۵۸۲ مگاوات ظرفیت تازهٔ برق حرارتی با ۱٫۴ میلیارد یورو وارد مدار شد؛ برآورد مجلس از مصرف ماینرهای غیرمجاز ۲ هزار مگاوات است (شنبه ۱۰ مرداد ۱۴۰۵)
شرکت برق حرارتی روز شنبه ۱۰ مرداد ۱۴۰۵ اعلام کرد از مرداد سال گذشته تاکنون ۲ هزار و ۵۸۲ مگاوات ظرفیت تازه با سرمایهگذاری بالغ بر ۱٫۴ میلیارد یورو وارد مدار شده و حدود ۲ هزار مگاوات از آن مستقیم به صنایع اختصاص یافته است. همان روز، رئیس کمیتهٔ برق کمیسیون انرژی مجلس گفت برآوردها نشان میدهد حدود ۲ هزار مگاوات از توان برق کشور را ماینرهای غیرمجاز مصرف میکنند. دو عدد هماندازه، در یک روز.
ترانزیت ۱۴۰۴ به ۲۰ میلیون و ۵۱۶ هزار تن رسید؛ داراییای که تمام نمیشود اما میتواند مسدود شود (جمعه ۹ مرداد ۱۴۰۵)
در سال ۱۴۰۴ حدود ۲۰ میلیون و ۵۱۶ هزار تن کالا از خاک ایران ترانزیت شد؛ کالایی که ایران هیچکدامش را نفروخت و تنها بابت عبورش پول گرفت. ترانزیت تنها بخش تجارت خارجی است که در آن بهجای منابع طبیعی، موقعیت جغرافیایی فروخته میشود. اما دادههای ۱۰ ماههٔ همان سال میگوید این عدد ۴٫۶۳ درصد کوچکتر شده بود، و مرداد ۱۴۰۵ با قفل تنگهٔ هرمز و کمتر از ۱۰ کشتی در روز، فشار تازهای بر همین دارایی گذاشته است.
۱۵۰ میلیون تن کالا از مرزها گذشت اما ارزش هر تن صادرات ایران به ۳۴۳ دلار افت کرد (پنجشنبه ۸ مرداد ۱۴۰۵)
آمار سالانهٔ گمرک برای ۱۴۰۴ میگوید ایران ۱۵۰ میلیون و ۵۰۸ هزار تن کالای غیرنفتی به ارزش ۵۱ میلیارد و ۶۵۷ میلیون دلار صادر کرده و کل تجارت غیرنفتی از ۱۰۹ میلیارد و ۶۷۳ میلیون دلار گذشته است؛ سنگینترین تناژ تاریخ. اما در ۱۴۰۳ همین کشور با وزنی مشابه (حدود ۱۵۲ میلیون تن) حدود ۵۷٫۸ میلیارد دلار فروخته بود. ارزش هر تن صادرات از حدود ۳۸۰ دلار به حدود ۳۴۳ دلار رسیده است.
ایران ۸۵ تا ۹۰ درصد زعفران جهان را تولید میکند اما هر کیلو را ۸۶۲ دلار میفروشد؛ کالبدشکافی پارادوکس طلای سرخ (یکشنبه ۴ مرداد ۱۴۰۵)
فائو در بیانیه رسمی خود (۵ آذر ۱۴۰۴) نوشت ایران ۸۵ تا ۹۰ درصد زعفران جهان را تولید میکند. اما داده گمرک برای ۱۴۰۳ میگوید میانگین قیمت هر کیلو صادراتی حدود ۸۶۲ دلار بوده است، کمتر از نیمِ میانگین جهانی حدود ۲٬۰۰۰ دلاری. سهمینو سه سهم متفاوت ایران در این بازار، نقش بازصادرات امارات و اسپانیا، و این یافته ضدشهودی را بررسی میکند که «طلای سرخ» برخلاف نامش در بلندمدت از طلا و دلار عقب مانده است.
بنزین از امروز سهنرخی شد؟ آنچه در ۱ مرداد ۱۴۰۵ واقعاً تغییر کرد و آنچه شایعه است (پنجشنبه ۱ مرداد ۱۴۰۵)
بامداد امروز سهمیهٔ ۶۰ لیتری مرداد روی کارتهای سوخت شارژ شد و طرح انتقال سهمیهٔ ۵ هزار تومانی از کارت جایگاه به کارت شخصی در استان کرمان کلید خورد. اما برخلاف موجی که در فضای مجازی راه افتاد، هیچ نرخ تازهای اعلام نشده و دولت «بنزین ۱۰ هزار تومانی» را تکذیب کرده است. این گزارش تفکیک میکند چه چیزی واقعاً تغییر کرد، عدد ناترازی بنزین چقدر است و این پرونده از کجا به تورم و بازار میرسد. این تحلیل توصیهٔ خرید یا فروش نیست.
واردات نفت ایران توسط چین در ژوئن بیش از نیمی افت کرد؛ بیش از ۲۰ میلیون بشکه در دریا معطل ماند (سهشنبه ۱۶ تیر ۱۴۰۵)
واردات نفت خام ایران توسط چین در ژوئن ۲۰۲۶، بهرغم مجوز موقت OFAC از ۱ تیر (۲۲ ژوئن)، به حدود ۶۵۴ هزار بشکه در روز کاهش یافت؛ بیش از ۲۰ میلیون بشکه نفت ایران اکنون در آبهای آسیا معطل مانده، رشدی ۱۸ درصدی نسبت به هفتهٔ قبل (۱۱ و ۱۵ تیر ۱۴۰۵، به نقل از بلومبرگ و سیانبیسی).
نفت اورال روسیه به ۴۱.۶۶ دلار سقوط کرد؛ تنزل به سطح پیش از جنگ ایران، فشار مضاعف بر بودجهٔ کرملین (دوشنبه ۱۵ تیر ۱۴۰۵)
نفت اورال روسیه در نخستین روزهای تیرماه به میانگین ۴۱.۶۶ دلار در هر بشکه رسید؛ پایینترین سطح از پیش از جنگ ایران و اسرائیل. تخفیف آن به نفت برنت هم به ۲۷.۳۵ دلار در هر بشکه رسیده، در حالی که بودجهٔ روسیه از سهماههٔ نخست ۲۰۲۶ با کاهش ۴۵ درصدی درآمد نفت و گاز روبهرو بوده است (دوشنبه ۱۵ تیر ۱۴۰۵، ۶ ژوئیهٔ ۲۰۲۶).
اوپکپلاس تولید مرداد را ۱۸۸ هزار بشکه در روز افزایش داد؛ صادرات نفت خلیج فارس از تنگه هرمز از ۱۰ میلیون بشکه گذشت (یکشنبه، ۱۴ تیر ۱۴۰۵)
هفت تولیدکنندهٔ اصلی اوپکپلاس یکشنبه ۱۴ تیر ۱۴۰۵ در نشستی مجازی، سطح تولید نفت مرداد را ۱۸۸ هزار بشکه در روز افزایش دادند؛ همزمان با بازگشایی تدریجی تنگهٔ هرمز پس از آتشبس ایران و آمریکا، مجموع جریان روزانهٔ نفت از این تنگه از ۱۰ میلیون بشکه گذشته و نفت برنت نزدیک ۷۲ دلار در هر بشکه معامله میشود.
صادرات نفت عربستان از تنگه هرمز به ۶.۳ میلیون بشکه در روز رسید؛ اوپکپلاس در آستانه افزایش تولید مرداد (شنبه ۱۳ تیر ۱۴۰۵)
صادرات نفت عربستان سعودی از تنگه هرمز، در پی آتشبس ایران و آمریکا، به گزارش بلومبرگ و سیانبیسی (۱۱ و ۱۲ تیر ۱۴۰۵) به ۶.۳ میلیون بشکه در روز رسیده؛ نزدیک به سطح پیش از بحران. اوپکپلاس نیز برای مرداد آمادهٔ افزایش تازهای نزدیک به ۱۸۸ هزار بشکه در روز است، همزمان با مجوز ۶۰ روزهٔ فروش نفتی ایران.
